Η Αγγελική Κασσόλα μιλά για τη νέα δουλειά της ομάδας «Πείρα(γ)μα»

 

 

Η ομάδα «Πείρα(γ)μα μετά από δυο επιτυχημένες δουλειές, τον «Κύκλο των ‘Μάταιων Πράξεων’», την ιστορία του Ναπολέοντα Σουκατζίδη, όπως την αποτύπωσε στο ομότιτλο μυθιστόρημα ο Σπύρος Τζόκας, και τον συγκλονιστικό μονόλογο της Φράνκα Ράμε, «Μάμμα Τόνι», επιστρέφει με μια νέα παράσταση, στην οποία παρουσιάζει στην δίκη του Μπέρτολτ Μπρεχτ από την Επιτροπή Αντιαμερικανικών Ενεργειών. Το θέμα είναι εξαιρετικά ενδιαφέρον τόσο από πλευράς ιστορίας του θεάτρου, όσο και για την σύγχρονη συγκυρία και το ρόλο του διανοούμενου μέσα στο κίνημα. Συζητήσαμε με την Αγγελική Κασσόλα το διακύβευμα της παράστασης.

 

Κυρία Κασσόλα, τι σας κάνει σήμερα να ασχολείστε με την δίκη του Μπρεχτ;          

Ως ομάδα που μας απασχολεί το λαϊκό πολιτικό θέατρο, ο 20ος αι. υπάρχει αλληλουχία στην επιλογή των θεμάτων και των παραστάσεων που έχουμε δημιουργήσει κι ας φαίνονται μεταξύ τους τόσο διαφορετικές. Με τον «Πλούτο» του Αριστοφάνη και την υπογραφή του πρώτου μνημόνιου, θελήσαμε να μιλήσουμε για τη βίαιη αναδιανομή του πλούτου που αντιλαμβανόμασταν ότι θα επακολουθήσει και να επισημάνουμε ότι καθώς η αδικία στη διανομή του πλούτου επεκτείνεται, η δημοκρατία γύρω μας όλο και θα συρρικνώνεται, εκτρέφοντας ξανά φασιστικές καταστάσεις και ιδεολογίες. Με την διεύρυνση του κοινωνικού εκφασισμού, στρέψαμε ενεργά τη δουλειά μας στον αντιφασιστικό αγώνα με τις παραστάσεις ιστορικής μνήμης και αντίστασης «Μάμμα Τόνι» των Φράνκα Ράμε/ Ντάριο Φο – καθώς θρηνούσαμε και την τραγική απώλεια του Παύλου Φύσσα και άλλων θυμάτων των εγχώριων νεοναζί- και τον «Κύκλο των Μάταιων Πράξεων» του Σπύρου Τζόκα, πάνω στη ζωή και το θάνατο της εμβληματικής περίπτωσης του Ναπολέοντα Σουκατζίδη, (ενός από τους 200 εκτελεσμένους κομμουνιστές της ματωμένης Πρωτομαγιάς του 1944), θέλοντας να θυμίσουμε κομμάτια μιας ιστορίας αντίστασης και αγώνα για έναν καλύτερο κόσμο που συντελέστηκε από πολλούς ανθρώπους στον τόπο μας, σε μία εποχή που το κυρίαρχο μήνυμα είναι «υποταχτείτε», «δεν υπάρχουν πλέον γενναίοι», «η συνείδηση είναι πολυτέλεια»…

Image result for αγγελική κασόλα

Η Αγγελική Κασόλα (φωτογραφία από το Indipendent.gr)

Με «Τη δίκη του Μπρεχτ» θελήσαμε να μιλήσουμε συγκεκριμένα για το κυνήγι που δέχτηκαν και συνεχίζουν να δέχονται με άλλους πιο «σύγχρονους» και πιο «αόρατους» τρόπους οι συγγραφείς, οι πνευματικοί άνθρωποι και οι καλλιτέχνες που δεν τάσσονται με το «σύστημα», συνεχίζουν να θέτουν ερωτήματα μέσα από την τέχνη τους, όπως αυτός ο σπουδαίος συγγραφέας, ποιητής και σκηνοθέτης του 20ου αιώνα που επέμενε να θέλει να δείξει ότι αυτός ο κόσμος δεν είναι φτιαγμένος έτσι από τη φύση του, ούτε και μοίρα του είναι να μείνει για πάντα τέτοιος. Μπορεί ο άνθρωπος και να τον αναλύσει διαλεκτικά και να τον φανταστεί αλλιώτικο και κυρίως να τον αλλάξει…

Μας εξοργίζει η ταύτιση που συντελέστηκε ότι καπιταλισμός ισούται με τη δημοκρατία και ρίζες αυτής της ταύτισης έχουμε με κυρίαρχο τρόπο την εποχή που ξεκινούν τη δράση τους οι περίφημες επιτροπές «αντι-αμερικανικών ενεργειών» στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού και η σταδιακή παγκόσμια πολιτιστική κατάκτηση που συντελέστηκε με πληθώρα τρόπων ώστε σήμερα να φτάσουμε στο σημείο, (ενώ αυτό το σύστημα καταρρέει σπέρνοντας πολέμους, φτώχεια, καταστροφή του περιβάλλοντος και των διαφορετικών πολιτισμών και αντιλήψεων και τις ζωές των ανθρώπων, καθώς γεμίζει με πρόσφυγες τον πλανήτη ενώ τους καταδιώκει και τους χρησιμοποιεί ως φόβητρο, καθώς συνεχίζει να σπέρνει δικτατορίες), στα όσα μέρη έχει απομείνει μία «σχετική» δημοκρατία μία αόρατη, άφατη αυτολογοκρισία απαγορεύει και να αρθρώσει κανείς τη διαπίστωση ότι χρειάζεται ως ανθρωπότητα να έχουμε το χρόνο να σκεφτούμε άλλους τρόπους και άλλα συστήματα που να εξυπηρετούν τις ζωές των πολλών. Νιώθουμε τον κλοιό να σφίγγει. Διεκδικούμε μέσω της θεατρικής τέχνης να συνεχίζουμε να θέτουμε ερωτήματα.

Ο Μπρεχτ μέσα από την τέχνη του, μέσα από τα ερωτήματα που έθετε αλλά και ως παράδειγμα ενός ανθρώπου που κατάφερνε να επιβιώνει σε εποχές σκοτεινές κι επικίνδυνες, να ξεγλιστράει από τους διώκτες του, να ζει ακόμα μία μέρα και να συνεχίζει τον αγώνα του με εξυπνάδα και ευφυΐα μάς βοηθά πολυεπίπεδα στη δική μας εποχή που για άλλη μια φορά το σκοτάδι εξαπλώνεται γύρω μας και μας απειλεί, ατομικά και συλλογικά, τοπικά και παγκόσμια.

Σε τι στοιχεία στηριχτήκατε για να ετοιμάσετε το κείμενο;

Σε πολλαπλά ιστορικά ντοκουμέντα, πηγές και κείμενα. Το κεντρικό σώμα της παράστασης είναι επακριβώς βασισμένο στα πρακτικά της ανάκρισής του από την «Επιτροπή Αντιαμερικανικών Ενεργειών του Κονγκρέσου (H.U.A.C.) στις 30 Οκτωβρίου 1947. Τα πρακτικά αυτής της ανάκρισης όπως και όλου του σώματος της «Έρευνας για την Κομμουνιστική Εισχώρηση στην Κινηματογραφική Βιομηχανία του Χόλυγουντ», διατίθενται ελεύθερα στο διαδίκτυο. Για τις εμβόλιμες επεξηγήσεις επάνω στις σχέσεις του Μπρεχτ με άλλους καλλιτέχνες, φίλους και συνεργάτες για τις οποίες ανακρίνεται, βασιστήκαμε στα αρχεία που έχουν δοθεί στη δημοσιότητα από το φάκελο του Μπρεχτ στο F.B.I. αποτέλεσμα της παρακολούθησής του στα χρόνια που έμεινε στην Αμερική ως πρόσφυγας, εξόριστος, μετανάστης αλλά για τις αρχές ως «υποκείμενο», «στόχος», «ξένος εχθρός», «πιθανός πράκτορας των σοβιετικών», κλπ, που αριθμεί τις 1000 σελίδες αλλά έχουν δοθεί στη δημοσιότητα μόνο 369. Βασιστήκαμε επίσης στο ολόκληρο ηχητικό ντοκουμέντο της δίκης στην προσπάθειά μας να ανακαλύψουμε πως πρέπει να παιχτεί το πρόσωπο του Μπρεχτ, σε φωτογραφίες και αποσπάσματα άλλων δικών και ανακρίσεων, όπως της ομάδας των «Δέκα του Χόλυγουντ», σεναριογράφων και συγγραφέων που κλήθηκαν στην ίδια «παρτίδα» με τον Μπρεχτ, που θεωρήθηκαν «εχθρικοί μάρτυρες» στην επιμονή τους να υπερασπιστούν την αντισυνταγματικότητα τέτοιου είδους «επιτροπών», με τους οποίους ο Μπρεχτ μοιράστηκε τους ίδιους δικηγόρους, αλλά όχι και την ίδια στρατηγική, μιας που ο ίδιος δεν ήταν Αμερικανός πολίτης αλλά «ξένος» και δεν έχαιρε των ίδιων συνταγματικών δικαιωμάτων . Φυσικά επεκταθήκαμε σε πάρα πολλές άλλες ιστορικές, συγγραφικές πηγές πάνω στην εποχή αλλά και στη ζωή και τα έργα του ίδιου του Μπρεχτ, καθώς και στο κείμενο της «δήλωσής» του, ενός σημαντικού προσωπικού μανιφέστο, που δεν του επιτράπηκε να διαβάσει στη δίκη του.

Image result for δίκη του Μπρεχτ Κασόλα

Οι φωτογραφίες του δελτίου τύπου. δείχνουν μια χιουμοριστική χροιά. Πώς δουλέψατε το υλικό;

Θελήσαμε να δουλέψουμε την παράσταση «μπρεχτικά». Να μην πάμε σε μία «νατουραλιστική» φόρμα ιστορικής αναπαράστασης της δίκης. Να αναδείξουμε τρεις κόσμους ο κάθε ένας μέσα από διαφορετική φόρμα.

Ο κόσμος του Μπρεχτ. Ο πνευματικός άνθρωπος στο εδώλιο του κατηγορουμένου μέσα από μία ρεαλιστική προσέγγιση, δηλαδή μέσα από ένα λιτό αλλά πολυεπίπεδο παίξιμο και όσο γίνεται πιο πιστή αναπαράσταση της παρουσίας του ίδιου του Μπρεχτ, που πρέπει να επισημάνουμε ότι πρόκειται για μία κατασκευή. Καθώς ο ίδιος έκανε πρόβες και προετοιμασία για την εμφάνισή του περί τον ένα μήνα και δημιούργησε ένα χαρακτήρα μέσα από τον οποίο εμφανίστηκε στη δίκη του. Επιστράτευσε έναν πολύ αργό ρυθμό ομιλίας ως «ξένος» ο οποίος δεν μιλάει και δεν καταλαβαίνει καλά τα αγγλικά, αποδιοργανώνοντας ρυθμικά τους ανακριτές του που μέρος της δύναμης τους αντλούσαν από τον καταιγιστικό ρυθμό και ένταση πάνω στο «θύμα» τους, εμφανιζόταν ταυτόχρονα σεμνός, ευγενικός, «συνεργάσιμος», «άκακος», άλλοτε αλαζονικός, ειρωνικός, επίμονος, διδακτικός μα πριν προλάβουν να τον κατηγορήσουν γι αυτό ξαναγίνονταν ο «άκακος ξένος που χρειάζεται διερμηνέα». Κάποιες στιγμές κατάφερνε να αποσπάσει τα γέλια του κοινού γελοιοποιώντας τη διαδικασία και τους ανακριτές του..

Ο κόσμος των δικαστών και των ανακριτών. Εκεί δουλέψαμε κωμικές, γκροτέσκες φόρμες, ένα ζωντανό κουκλοθέατρο για μεγάλους. Βγάλαμε το «άχτι» μας στη διακωμώδηση αυτών των προσώπων που μέσα στον δικό τους ιδεολογικό εγκλωβισμό και την αίσθηση της παντοδυναμίας τους είναι τελικά φαιδρά πρόσωπα και στο τέλος πάντα θα χάνουν από τον ελεύθερα σκεπτόμενο άνθρωπο. Εκεί δουλέψαμε θεατρικές φόρμες του βωβού κινηματογράφου, είδαμε πολλές απεικονίσεις ενός άλλου κυνηγημένου από την επιτροπή καλλιτέχνη του Τσάρλυ Τσάπλιν, αλλά και πάνω σε φόρμες από υλικό μπρεχτικών παραστάσεων πριν εγκαταλείψει τη Γερμανία ως κυνηγημένος από τους ναζί, στην κορυφή της λίστας εξόντωσης τους.

Ο κόσμος των μυστικών πρακτόρων και των παρακολουθήσεων. Εκεί δουλέψαμε πάνω σε κινηματογραφικές απεικονίσεις με πολλά φιλμ νουάρ στοιχεία με κωμική και πάλι διάθεση. Δώσαμε την «αστυνομική» χροιά και ατμόσφαιρα που τόσο καλά γνωρίζουμε από το αμερικανικό σινεμά.

%ce%b7-%ce%b4%ce%b9%ce%ba%ce%b7-%cf%84%ce%bf%cf%85-%ce%bc%cf%80%cf%81%ce%b5%cf%87%cf%84-9-%cf%80%ce%b1%ce%bd%ce%b1%ce%b3%ce%b9%cf%8e%cf%84%ce%b7%cf%82-%ce%b4%ce%b9%ce%b1%ce%bc%ce%b1%ce%bd%cf%84%cf%8c

Κάθε πρόσωπο και κάθε ύφος σκηνοθετικά δουλεύτηκε να θεωρεί το θεατή «δικό» του, με το μέρος του, ότι μοιράζεται μαζί του τον ίδιο τρόπο σκέψης και τα ίδια κίνητρα. Όλοι οι χαρακτήρες διεκδικούν αυτή τη σχέση από σκηνής. Ο πράκτορας του FBI θεωρεί ότι έχει το «δίκιο» με το μέρος του και ένα κοινό που συμφωνεί μαζί του. Οι δικαστές και οι ανακριτές το ίδιο. Θεωρούν ότι έχουν σύμμαχους τους θεατές κάθε φορά που πάνε να στριμώξουν τον Μπρεχτ. Και φυσικά ο ίδιος ο Μπρεχτ, από σκηνής μας κλείνει το μάτι και λέει «δείτε όλους μας πάνω στη σκηνή, δείτε μας ως φαινόμενα, ως τρόπους σκέψεις, ως πολιτισμούς, ως κίνητρα, ως κατασκευές, είστε έξυπνοι, κάντε την επιλογή σας, δε θα βρείτε κανέναν «ήρωα» με την κλασσική έννοια εδώ…».

Και μέσα από αυτήν την παράσταση συνεχίζουμε να ερευνούμε φόρμες του λαϊκού θεάτρου, αυτή τη φορά όμως χωρίς τα συγκινησιακά φορτία και την ταύτιση με τα πρόσωπα που χαρακτήρισαν άλλες παραστάσεις μας…

ΕΠΟΧΗ, 31.12.2016

Advertisements