στο Ιδιόμελο

         Ο Στρατής Δούκας (1893-1985), μολονότι αρκετά πολύγραφος, έμεινε στην ιστορία της ελληνικής λογοτεχνίας πιο πολύ με το αφήγημα η Ιστορία ενός αιχμαλώτου (1929). Επίσης και ως ευαίσθητος μελετητής του Γιαννούλη Χαλεπά (Ο βίος ενός αγίου: Γ. Χαλεπάς, 1967).

          Η ιστορία ενός αιχμαλώτου περιγράφει τις περιπέτειες και τα βάσανα ενός νεαρού Έλληνα, που πιάστηκε αιχμάλωτος την εποχή της καταστροφής της Σμύρνης, πήγε στα στρατόπεδα εργασίας, το έσκασε, μεταμφιέστηκε σε τούρκο τσομπάνη, έζησε καιρό μέσα σε μια τουρκική οικογένεια, έφυγε, κατάφερε να μπει σ’ ένα πλοίο και να φτάσει με τα πολλά στην Ελλάδα. Είναι γραμμένο πρωτοπρόσωπα και η γλώσσα έχει τη δύναμη και την αυθεντικότητα της προφορικής αφήγησης, πράγμα στο οποίο οφείλει εν πολλοίς και την αρκετά σημαντική θέση της στη νεοελληνική λογοτεχνία. Γραμμένο πολύ κοντά στα τραυματικά ιστορικά γεγονότα της κατάρρευσης του μικρασιατικού μετώπου, των βιαιοτήτων που ακολούθησαν από τους νικητές, και της προσφυγοποίησης ενός και πλέον εκατομμυρίου ελλήνων της Μ. Ασίας, δεν παίρνει καμιά απόσταση από τα πράγματα, δεν αναζητά καμιά ιστορική αλήθεια. Είναι η μαρτυρία ενός ανθρώπου που έκανε ό,τι μπορούσε για να επιβιώσει σε εχθρικό περιβάλλον, σε μια εποχή που, αυτονοήτως, μίση και πάθη ήταν οξυμμένα και στις δυο πλευρές. Εκτός από τη λογοτεχνική του αξία, έχει λοιπόν και την αξία μιας μαρτυρίας.

         Ο Μανώλης Γιούργος αποφάσισε να ζωντανέψει το αφήγημα του Δούκα στη σκηνή του Ιδιόμελου. Διασκεύασε με σεβασμό το κείμενο για να πάρει την πρέπουσα δραματική μορφή και πρόσθεσε στον κειμενικό κορμό αρκετά στοιχεία για τον Δούκα, που υπάρχει πάνω στη σκηνή και εξηγεί πώς δούλεψε αλλά και τις δυσκολίες της δικής του ζωής εκείνη την περίοδο και αργότερα. Ο Γιούργος δίδαξε στον νεαρό ηθοποιό Νεκτάριο Παπαλεξίου, που ερμηνεύει τον «Αιχμάλωτο», ένα τρόπο ερμηνείας που εμπεριέχει τον πόνο του βιώματος και ταυτόχρονα την αναγκαία αφηγηματική απόσταση: ο ηθοποιός μπαίνει και βγαίνει στο χρόνο της βίωσης και αυτόν της αφήγησης των γεγονότων. Ο έμπειρος Γιάννης Παπαθύμνιος ερμηνεύει τον Δούκα που συγγράφει και σχολιάζει την ιστορία, αλλά και τον Δούκα της φτώχιας και των προβλημάτων που είχε ο συγγραφέας στη ζωή του. Και μαζί όλους τους δευτερεύοντες ήρωες –τα πρόσωπα που συναντά και συναναστρέφεται ο «Αιχμάλωτος» -τούρκους και έλληνες- στην πορεία του προς την σωτηρία.

         Η παράσταση, εκτός από το καλλιτεχνικό ενδιαφέρον, έχει και μια ιδιαίτερη χρησιμότητα: μολονότι το κείμενο του Δούκα, δεν αποτελεί πια μέρος της ύλης της θεωρητικής κατεύθυνσης των λυκείων μας, θα ήταν μια καλή εμπειρία για τους έφηβους μαθητές να δουν τη δραματοποίηση και σκηνική παρουσίαση ενός κλασικού έργου της νεώτερης λογοτεχνίας μας. Ίσως το Υπουργείο παιδείας θα έπρεπε να υιοθετεί τέτοιες παραστάσεις, να πυροδοτεί τη δημιουργία τους και –αφού ελεγχθεί αυστηρά η ποιότητα του αποτελέσματος- να τις προσφέρει στους μαθητές.

ΕΠΟΧΗ, 21.2.2016

Advertisements