(θέατρο Αργώ)

         Από τα Χριστούγεννα και μετά, ο Θεατής παρακολούθησε αρκετές παραστάσεις νέων ανθρώπων, ομάδες αποφοίτων σχολών και θεατρικών εργαστηρίων, είτε νεανικές ομάδες που κάνουν τις πρώτες του προτάσεις στον κόσμο του θεάτρου. Με συγκινούν και με συναρπάζουν. Μερικές δείχνουν από την αρχή ωριμότητα, συνέπεια και αφοσίωση, απέναντι σε άλλες στέκεται κανείς με επιφύλαξη, μερικές δείχνουν υποσχετικές. Ένας κόσμος ολόκληρος από ποιότητες και θελήσεις. Το κακό είναι πως ο αριθμός των νέων που ασχολούνται με το θέατρο είναι πολύ μεγάλος και μοιραία κάποιοι δεν θα βρουν τον χώρο να αναπτύξουν τις ικανότητές τους. Θα τα παρατήσουν. Με πίκρα. Κι είναι κρίμα γιατί συχνά ανάμεσά τους βρίσκονται πολύ ταλαντούχα παιδιά. Πάντως η επιμονή και η προσπάθειά τους είναι εμφανείς και αξιέπαινες. Μάλιστα μπορώ να πω ότι τώρα που η επαγγελματική διέξοδος προς την τηλεόραση έκλεισε, ο χώρος κέρδισε σε δυνάμεις και ποιότητα. Απ’ τις δουλειές του τελευταίου μήνα ξεχώρισα την παράσταση Τερεζίν από τους τελειόφοιτους της σχολής «Δήλος» και την νεανική ομάδα PartSuspended που παρουσίασε την τρίτη εκδοχή της δουλειάς της Αναχωρήσεις Αφίξεις Σταθμός 3. Σήμερα θα μιλήσουμε για την Τερεζίν και σε προσεχές φύλλο θα φιλοξενήσουμε την Χάρη Μαρίνη, την σκηνοθέτρια της δεύτερης παράστασης.

 

Το στρατόπεδο των καλλιτεχνών

 

         Θα μπορούσε να είναι το όνομα μιας γυναίκας, ωστόσο είναι το όνομα μιας πόλης. Η Theresienstadt βρίσκεται στη Βόρεια Βοημία και χτίστηκε από τον αυστριακό αυτοκράτορα Ιωσήφ Β΄ που της έδωσε το όνομα της μητέρας του, Μαρίας Τερέζας. Ίσως ελάχιστοι σήμερα θα γνωρίζαμε την ύπαρξη της πολίχνης αυτής, αν δεν είχε γίνει η σκηνή της μεγαλύτερης θεατρικής παράστασης της ιστορίας, μια παράσταση που οργάνωσαν οι ναζί το καλοκαίρι του 1944 για να δείξουν στην ανθρωπότητα ότι οι φήμες για βασανιστήρια και εξόντωση των Εβραίων ήταν κακόβουλες. Το όλον αποτυπώθηκε σε ένα ντοκιμαντέρ που γύρισαν οι ίδιοι και το οποίο αποτελεί μνημείο προπαγάνδας. Όταν έφτασαν στην Τερεζίν οι εκπρόσωποι του Ερυθρού Σταυρού είδαν μια πόλη καθαρή, ανθρώπους που ζούσαν κανονικά, τελούσαν τα θρησκευτικά τους καθήκοντα, είχαν οικογένειες, σχολεία, χώρους διασκέδασης… Αλίμονο. Σε μια πόλη 4 χιλιάδων περίπου κατοίκων στοιβάχτηκαν 35 χιλιάδες Εβραίοι (συνολικά πέρασαν όλα τα χρόνια του πολέμου πάνω από 100 χιλιάδες) , μεταξύ τους και πολλές ολόκληρες οικογένειες, και έζησαν σε άθλιες συνθήκες υγιεινής και απόλυτης ένδειας. Ανάμεσά τους, σ’ αυτό το ιδιότυπο στρατόπεδο συγκέντρωσης, βρέθηκαν πολλοί καλλιτέχνες, μεγάλα ονόματα του θεάτρου, της μουσικής, της ζωγραφικής, της λογοτεχνίας…

         Σε πείσμα της κατάστασης, οι καλλιτέχνες της Τερεζίν συνέχισαν να δουλεύουν και να δημιουργούν μετατρέποντας το κολαστήριο σε χώρο πρωτότυπης καλλιτεχνικής δημιουργίας. Όπερες, θεατρικές παραστάσεις, πίνακες, ποιήματα γεννήθηκαν για να τιμωρήσουν τον πόνο και το θάνατο, για να παλέψουν με την τέχνη την απελπισία. Και πολλά σώζονται ακόμη.

          Πριν από λίγα χρόνια ο Πέτρος Νάκος θύμισε στο ελληνικό κοινό την Τερεζίν, ανεβάζοντας το έργο του ισπανού συγγραφέα Χουάν Μαγιόρκα, Himmelweg (ο δρόμος για τον ουρανό), φέτος στο ίδιο θέμα επανέρχεται η Δήμητρα Χατούπη με το έργο Τερεζίν , ένα φαντασμα-τικό καμπαρέ, που συνέγραψε η ίδια μαζί με τον θίασο των νέων ηθοποιών, απόφοιτοι της σχολής της, που έπαιξαν στην παράσταση. Το κείμενο στηρίχτηκε πάνω στο μυθιστόρημα του Γιόζεφ Μπορ, Ρέκβιεμ για την Τερεζίν, και το θεατρικό της Σοφίας Αδαμίδου, Ούτε πουλιά πετάνε, ούτε λουλούδια ανθίζουν. Ο τρόπος παραγωγής του κειμένου απηχεί την φιλοσοφία της ομάδας: συνένωση της εμπειρίας συγγραφής πρωτότυπου έργου με την συλλογή ιστορικών στοιχείων, σύμφωνα με όσα έχει πει η σκηνοθέτρια της παράστασης, Δήμητρα Χατούπη.

         Εδώ, μια ομάδα καλλιτεχνών ετοιμάζει μια παράσταση και οι ναζί τους υποχρεώνουν να δείξουν αυτήν τη δουλειά τους στους εκπροσώπους του Ερυθρού Σταυρού για να τους ξεγελάσουν για τις συνθήκες ζωής στην πόλη. Παρ’ όλο που το θέμα έχει να κάνει με την προπαγάνδα, στην παράσταση αυτή η θεματική δεν πρωτεύει εσκεμμένα. Επιλέγεται η φόρμα του καμπαρέ και σωστά νομίζω γιατί κάνει ακόμα μεγαλύτερη την αντίθεση.

         Παρ’ όλο που η διάρκεια της παράστασης ήταν μεγαλύτερη απ’ ό,τι αντέχει η σκηνική διαπραγμάτευση του θέματος, η Τερεζίν είναι μια αξιόλογη δουλειά που θέτει ενδιαφέροντες προβληματισμούς για τον ρόλο της τέχνης σε χαλεπούς καιρούς, για τη δύναμη του καλλιτέχνη να παλεύει και να δημιουργεί, να προτάσσει την τέχνη του ως όπλο ενάντια στον ολοκληρωτισμό, να την κάνει αντίδοτο στο θάνατο και την απελπισία. Και ταυτόχρονα μας υποχρεώνει να σκεφτούμε, όλους όσοι κινούμαστε εντός ή πέριξ, της καλλιτεχνικής δημιουργίας, το βάρος της ευθύνης μας. Για να μην ισχύσουν οι στίχοι του Μπρεχτ, «Μα δεν θα λένε: Ήτανε σκοτεινοί καιροί./Θα λένε: γιατί σωπαίναν οι ποιητές τους;».

         Υποσχετικοί και ταλαντούχοι οι ηθοποιοί της ομάδας: Άννα Χανιώτη, Αστέριος Χασάπης, Γιάννα Σωτηροπούλου, Γιούλη Αθουσάκη, Γρηγόρης Μπαλλάς, Δήμητρα Δρακοπούλου, Δήμητρα Ζακάκη, Δήμητρα Μάμαλου, Αιμιλία Σιαφαρίκα, Θεοδόσης Σκαρβέλης, Θωμάς Καζάσης, Ιάκωβος Μηνδρινός, Ιωάννα Σιμάτη, Κωνσταντίνος Παράσης, Κλειώ Χαβγιέ, Κώστας Αλέξης, Λευτέρης Παπακώστας, Μελίνα Μαστραντώνη, Νώντας Μιχαλόπουλος, Πάνος Αποστολόπουλος, Πένυ Χρυσικού, Τρύφωνας Ζάχαρης, Φωτεινή Τσούλη, Χριστίνα Πετρολέκα, δούλεψαν μέσα στο ημίφως και τις σκιές που έδιναν το στοιχείο του ζόφου και επέτρεπαν σε μερικές λωρίδες φωτός να αφήνουν χώρο στο όνειρο (φωτισμούς επιμελήθηκε ο Βασίλης Καραργύρης ). Καλοδουλεμένα κοστούμια από τον Μάριο Ράμμο και ικανοποιητική μουσική επένδυση από τον Χρίστο Θεοδώρου. Η Δημήτρα Χατούπη σκηνοθέτησε έντιμα και με γνώση του είδους, προβάλλοντας το ιδεολογικό φορτίο του αντιφασισμού μέσα από τις μικρές προσωπικές στιγμές των έγκλειστων καλλιτεχνών, χωρίς ωραιοποιήσεις ούτε ηρωοποιήσεις, όμως πετυχαίνοντας να δείξει πως σε κείνο τον τόπο του θανάτου, ο θάνατος δυσκολευόταν να εξουσιάσει τις ψυχές.

ΕΠΟΧΗ, 22.1.2016

Advertisements