(εκδ. Αρμός, Αθήνα, 2015)

 

         Ο Θανάσης Παπαθανασίου, θεολόγος και διευθυντής του περιοδικού «Σύναξη» αλλά και μάχιμος εκπαιδευτικός, έχει πλούσιο έργο σε μελετήματα, μονογραφίες και μεγάλη αρθρογραφία σε θέματα της επιστήμης του, αλλά επίσης άρθρα εκλαϊκευτικά και πολιτικής παρέμβασης. Πρόσφατα πρόσθεσε ένα ακόμα τίτλο στη δουλειά του,  πρόκειται για την συλλογή άρθρων «Η ρήξη με το μηδέν. Σφηνάκια πολιτικής θεολογίας». Ο τίτλος είναι αποκαλυπτικός. Παρότι διαφαίνεται μια αντίθεση ανάμεσα στα δύο μέρη του –φιλοσοφική χροιά στο πρώτο, δημοσιογραφική στο δεύτερο- στην πραγματικότητα καταδεικνύει τον συγκερασμό που επιχειρείται στα κείμενα που απαρτίζουν το σώμα του βιβλίου: μια θεολογική ματιά πάνω στην καθημερινότητα πολιτική και κοινωνική. κείμενα ή μικρές πραγματείες εύληπτα, γραμμένα σε ζωντανή γλώσσα χωρίς πολλή ορολογία με σκοπό να ανοίξουν συζητήσεις, να παρέμβουν σε συζητήσεις και να συζητηθούν τα ίδια. Κείμενα σφηνάκια, αναζωογονητικές γουλιές ποτού αλλά και μικρές σφήνες στο εσωτερικό μιας συζήτησης.

         Κατηγοριοποιημένα σε τέσσερις ενότητες («Εορτολόγιο πολιτευόμενο», «Στον ανοιχτό αέρα της πλατείας», «Άνθρωποι με σάρκα και όνειρα», «Ευθύνη, της αγάπης αυτάδελφος») καλύπτουν μια περίοδο από περίπου από το 2007 ως το 2015 και είναι δημοσιευμένα σε περιοδικά και εφημερίδες, έντυπα ή ηλεκτρονικά, μερικά είναι αναρτήσεις στην προσωπική του σελίδα στο Facebook, τολμηρό και ενδιαφέρον εγχείρημα, σύνηθες στο εξωτερικό, το οποίο αρχίζει και στην Ελλάδα να αποδίδει καλούς καρπούς.

παπαθ

Θανάσης Παπαθανασίου

        Σ’ αυτά τα κείμενα ο συγγραφέας συγκερνά αγαστά την χριστιανική πίστη και τον πολιτικό προβληματισμό, προτείνει το μοντέλο ενός χριστιανού πολίτη, που χρησιμοποιεί τα ερμηνευτικά εργαλεία της θρησκείας του για να καταλάβει και να αλλάξει τον κόσμο, μετέχει ουσιαστικά στην κοινωνία, αγωνίζεται, δεν αρνείται να ενεργοποιηθεί πολιτικά και να πάρει θέση σε ελληνικά και διεθνή ζητήματα. «Μήπως η χριστιανική συμμετοχή σε ένα παγκόσμιο κίνημα διαγραφής των καταχρηστικών και τοκογλυφικών χρεών δεν είναι τίποτε παραπάνω από απαίτηση του ίδιου του μυστηρίου της πίστης;» αναρωτιέται ρητορικά («Χριστούγεννα των ρήξεων και της απελευθέρωσης», 2011, σ 30). Ενώ στο θέμα των ξένων και μεταναστών στο οποίο επανέρχεται αρκετές φορές σημειώνει: «Σήμερα οι Ευρωπαίοι έχουν να αποφασίσουν αν την ψυχή τους θα εκφράσει η γηγενής θρησκεία της ισχύος ή η ταξιδιωτική πίστη που ισχυρίζεται ότι ο τόπος συνάντησης ανθρώπου και Θεού είναι το πρόσωπο των ανίσχυρων» («Η Ευρώπη σε χρεοκοπία. Μια πολύτιμη ευκαιρία για το νόημα, 2012, σ. 136).

          Όσοι παρακολουθούν το έργο του, θα δουν στα κείμενα αυτά μερικά από τα αγαπημένα του θέματα, όπως ο χωρισμός της Εκκλησίας από το κράτος, που εδώ τίθεται από την πλευρά του χριστιανού διανοητή και πιστού: η Εκκλησία πρέπει να ανακτήσει την πνευματικότητά της και το ρόλο της ως οδηγού αυτών που έχουν αποδεχτεί πραγματικά την χριστιανική πίστη. «Η Εκκλησία αποτελεί όραμα αλλιώτικης ζωής, όχι μηχανισμό επιβολής του» («Ποια θρησκεία και ποια πολιτική;», 2009, σ. 52).

          Για τον Παπαθανασίου, η θρησκεία δεν μπορεί να ασκεί κρατική εξουσία, αλλά οφείλει να βρίσκεται στο δημόσιο χώρο, ο οποίος νοείται ως «forum διαλόγου και αναμέτρησης», όπου διαφαίνεται «τι απειλεί την ανθρώπινη ζωή και την αξιοπρέπεια ή, αντιθέτως, τι συνιστά την ελπίδα». Εξ αυτών πηγάζουν οι θέσεις του για τον θρησκευτικό όρκο, τον πολιτικό γάμο και άλλα τέτοια θέματα στα οποία συναντά την Αριστερά ( «Για τον πολιτικό όρκο», 2015, σ.72 κ.ε.). Σε πολλά κείμενά του εμφανίζεται η αγωνία του για τους ξένους και τους μετανάστες (βλ. επίσης και το βιβλίο του Ο Θεός μου ο αλλοδαπός). Εγκαλεί μάλιστα την χριστιανική κοινότητα και την Εκκλησία άλλοτε για αδιαφορία κι άλλοτε για μια ύποπτη ανοχή, που δεν εδράζεται στην αγάπη και την αλληλεγγύη («Ο ξένος που δέχομαι, ο ξένος που γίνομαι»). Τον απασχολεί η οικονομική κρίση, η Ε.Ε., τα ανθρώπινα δικαιώματα, ο φονταμενταλισμός –πολιτικά και θρησκευτικά- η άνοδος της ακροδεξιάς και του ναζισμού.

        Αξίζει επίσης να σημειωθεί η ιδιαίτερη θέση την οποία δίνει στα κείμενα αυτά στους συμβολισμούς και την τελετουργία. Τονίζει την αναγκαιότητα της γιορτής σε συνάρτηση με την έννοια του δημόσιου χώρου για να βρεθούν οι άνθρωποι σε ρέουσες και ουσιαστικές συναντήσεις.

        Έτσι αιτιολογείται και η ανάγκη να παρεμβαίνει ο χριστιανός πολίτης στην πολιτική και με τις δύο αυτές ιδιότητες. Η πολιτική θεολογία την οποία προτείνει αρύεται από το μεγάλο κίνημα της θεολογίας της απελευθέρωσης (Καμίλο Τόρες και Όσκαρ Ρομέρο). Με αναγνώριση της ταξικής διάστασης της αδικίας, το κίνημα προσπάθησε να δείξει στους πιστούς καθολικούς λαούς της Λατινικής Αμερικής ότι η ταξικότητα και η εκμετάλλευση δεν είναι θέλημα Θεού, αντιθέτως ο Θεός ευλογεί τους αγώνες για την ισότητα και την ελευθερία, άρα είναι «ευαγγελικό καθήκον και αποστολή της Εκκλησίας η καταπολέμηση των κοινωνικών δομών που παράγουν αδικία και εξαθλίωση..

         Η «Ρήξη με το μηδέν» είναι μια συλλογή κειμένων στα οποία ένας θεολόγος που βρίσκει το νόημα στην πίστη στον Χριστό ως σαρκωμένο Θεό, δεν μπορεί να μην είναι ταυτόχρονα και ενεργός πολίτης που οφείλει να πάρει θέση για όσα απασχολούν την κοινωνία στην οποία ζει. Εδώ και αρκετό καιρό ο διάλογος της Αριστεράς και των χριστιανών πολιτών έχει ανοίξει και είναι ένας διάλογος γόνιμος και σημαντικός όταν γίνεται χωρίς ιδεολογικές αγκυλώσεις εκατέρωθεν. Ο Θανάσης Παπαθανασίου με την επιστημονική επάρκεια, την μαχητική αλλά νηφάλια αρθρογραφία του, την εκλαϊκευτική ικανότητα, την σαφήνεια στην έκφραση είναι ένας χριστιανός διανοητής που μπορεί να βοηθήσει πολύ αυτόν τον διάλογο.

Δημοσιεύτηκε με μικρές περικοπές στην

ΑΥΓΗ, 29. 9.2015

 

Advertisements