Γιατί η προσωπικότητα του Ναπολέοντα Σουκατζίδη ασκεί τόση γοητεία σε μια θεατρική ομάδα; «Ανακαλύψαμε» τον αγωνιστή της Αντίστασης εκ νέου μέσα από τη μυθιστορηματική βιογραφία του, που συνέθεσε ο Σπύρος Τζόκας στο βιβλίο του «Ο κύκλος των «μάταιων» πράξεων». Η ομάδα Πείρα(γ)μα τον ζωντανεύει με ένα θεατρικό μονόλογο στηριγμένο στο βιβλίο. Εμείς καλούμαστε να απαντήσουμε σε ένα ερώτημα «Πόσο γρήγορα ξεχνάμε τα ονόματα που σηματοδοτούν τους δρόμους της πόλης»; Και κυρίως γιατί;

(Μέρος της συνέντευξης δημοσιεύτηκε στην ΕΠΟΧΗ της 11ης.4.2015)

 

soukatzidis1

Κυρία Κασόλα, επανέρχεστε μετά από λίγους μήνες στο έργο του Σπύρου Τζόκα «Ο κύκλος των «μάταιων» πράξεων, για να παρουσιάσετε αυτή τη φορά ένα μονόλογομε ήρωα τον Ναπολέοντα Σουκατζίδη που μιλά για κείνο το τελευταίο βράδυ. Τι είναι αυτό που σας έλκει στην προσωπικότητα του αγωνιστή αυτού; Τι συμβολίζει για σας;

Αγγελική Κασόλα:    Τον άνθρωπο που μέσα στη μεγαλύτερη βαρβαρότητα διατηρεί ανόθευτη μέσα του απέραντη τρυφερότητα απέναντι στη ζωή, τους ανθρώπους και την τραγικότητα της ύπαρξης… Τον άνθρωπο που παίρνει την ευθύνη του εαυτού του…Που διαρκώς συνομιλεί με τη συνείδησή του και κάνει πράξη αυτά που αυτή του αποκαλύπτει… Που δεν ουρλιάζει, δεν παραπονιέται, δεν είναι ενεργούμενο, δεν είναι θύμα, δεν είναι θεατής και κριτής… Που πριν ζητήσει ευθύνες από τους άλλους έχει ζητήσει όλες τις ευθύνες από τον εαυτό του… Που απαντάει με σαφήνεια στο πως νιώθει απέναντι στην αδικία, την καταστροφή λαών και πληθυσμών, τη φτώχεια, τη βία, την εξαθλίωση, το φασισμό, τον ευτελισμό της ζωής… Που ρωτάει κι απαντάει με σαφήνεια στον εαυτό του «τι είσαι διατεθειμένος να κάνεις αλλά και να μην κάνεις και μέχρι που είσαι διατεθιμμένος να φτάσεις»… Με πράξεις, με προσωπικό κόστος, με απέραντη αγάπη για τη ζωή… «Μπορείς να μείνει άπραγος μπροστά στον κοινωνικό αφανισμό»; Ρωτάει τον εαυτό του μέσα σε μία εποχή οικονομικής κρίσης που ανθρώπινες ζωές χάνονται από την πείνα, τις αρρώστιες, τη φτώχεια… «Όχι» απαντάει με σαφήνεια και το όχι το μετατρέπει σε έργο… Οργανώνεται κι οργανώνει μαζί με συντρόφους στην Κρήτη πορείες, απεργίες, σωματεία, γράφει σε εφημερίδες, μιλάει με τον κόσμο στα καφενεία… Είναι παρών γνωρίζοντας όλους τους κινδύνους για τη ζωή του… Όταν μέσα σε άγριες μέρες ανεργίας και φτώχειας έχει έναν καλό μισθό ως αρχιλογιστής στη ναυτιλιακή εταιρεία «Μίνως» και οι «επάνω» του θέτουν τους όρους να «συμμορφωθεί», να κόψει τις παρέες με τους «επικίνδυνους κομμουνιστές» και έτσι να διάγει λαμπρή καριέρα με υψηλές αποδοχές επιλέγει συνειδητά το συλλογικό έργο και την απόλυσή του. Και μαζί της τον χαρακτηρισμό του ως «επικίνδυνου κομμουνιστή» επί του Μεταξικού «ιδιώνυμου» που οδηγεί στη σύλληψή του και τη μεταφορά του στον Άη Στράτη… «Υπάρχει αξιοπρέπεια μέσα στην κόλαση των βασανιστηρίων;» ρωτάει μέσα στα πιο φριχτά βασανιστήρια στο Χαϊδάρι… Κι απαντάει ότι υπάρχει, όταν ένας από τους χειρότερους σαδιστές στην ιστορία των στρατοπέδων συγκέντρωσης ο Όττο Φον Ραντόμσκυ, του δίνει εντολή να μαστιγώσει ένα συγκρατούμενο. Αρνιέται αυτό που ο εαυτός του ορίζει ως «αναξιοπρεπές» και μαστιγώνεται στη θέση του… Όταν και πάλι του δίνεται η ευκαιρία να γλιτώσει τη ζωή του από το γερμανό στρατοπεδάρχη Φίσσερ, επιλέγει να μην πάρει τη θέση του για εκτέλεση κάποιος σύντροφος του δίνοντας και την τελευταία του πνοή σε όλα όσα η συνείδησή του ορίζει ως αξιοπρεπές, ως ανθρώπινο, ως έντιμο… Και πάντα με χαμόγελο… Είναι συγκλονιστικές οι μαρτυρίες ότι αυτός ο άνθρωπος πάντα είχε ένα χαμόγελο που χρωματίζονταν από τα συναισθήματα του… Πάντα με τον καλό κι εμψυχωτικό λόγο για όλους όσους υπέφεραν πλάι του… Κι εμείς απ’ αυτό το χαμόγελο ξεκινήσαμε να δουλεύουμε για να δομήσουμε τον από σκηνής πλέον Σουκατζίδη…

 

  κασόλα

 Η παγκοσμιοποίηση στηρίχτηκε ιδεολογικά στην βίαιη αποκοπή των νέων γενεών από την ιστορία και δη την πρόσφατη. Μπορεί το θέατρο να έχει μια παιδαγωγική διάσταση, να γίνει δρόμος συναντήσεων με την ιστορία;

Αγγελική Κασόλα : Ξέρουμε ότι η ιστορία όπως αποτυπώνεται στα σχολικά εγχειρίδια δεν είναι ουδέτερη αλλά προϊόν ιδεολογικό… Το ότι έστω και έτσι το σχολείο έχει καταφέρει να δημιουργήσει σχέση μίσους προς τη γνώση και την πνευματικότητα γενικώς αλλά και ως προς την Ιστορία ειδικώς δεν είναι επίσης τυχαίο… Δε έχει υπάρξει στόχος του σχολείου μέσα στην παγκοσμιοποίηση η καλλιέργεια μη φοβισμένων κι ελεύθερα σκεπτόμενων δημιουργικών ανθρώπων ερωτευμένων με τη γνώση και τη μάθηση του εαυτού και τη συμπόνια για τους άλλους ανθρώπους… Το θέατρο όπως και όλες οι τέχνες μπορούν να βοηθούν ώστε η διαδικασία της μάθησης να γίνεται δημιουργική, συμμετοχική, συνεργατική… Όχι μόνο μέσα από θεατρικές παραστάσεις αλλά και μέσα από το «δανεισμό» θεατρικών παιχνιδιών και τεχνικών στη διαδικασία της «διδασκαλίας» όλων των μαθημάτων προς την κατεύθυνση μίας άλλης σχέσης έρευνας και ανακάλυψης- μάθησης όπου μαθητής και δάσκαλος μπορούν να είναι δημιουργοί, εμψυχωτές κι ερευνητές μαζί…

Γιάννης Καρούνης: Το θέατρο τα χρόνια που πέρασαν περιορίστηκε περισσότερο στη θέαση και στη διασκέδαση των μαθητών στα πλαίσια μιας σχολικής εκδρομής. Και εδώ όπως και σε άλλες δραστηριότητες της σχολικής κοινότητας αναπτύσσεται η εμπορευματική σχέση μεταξύ σχολείου και παραγωγών παιδικού θεάτρου. Μαθητές από διαφορετικά σχολεία, διαφορετικές τάξεις στοιβάζονται μέσα σε τεράστιες για το μέγεθος της παιδικής ψυχής αίθουσες, για να διασκεδάσουν στην ουσία και να παρακολουθήσουν ή μάλλον να εκπαιδευτούν στο κυρίαρχο μοντέλο που θέλει το σόου και την εφήμερη κατανάλωση να είναι αξία. Ας μην γελιόμαστε, το παιδικό θέατρο έχει λεφτά, και ως εμπόρευμα αντιμετωπίζεται από τις μεγάλες παραγωγές και τις παραστάσεις «υπερθεάματα» όπου τα τελευταία χρόνια επιστρατεύουν ένα κομμάτι του life style που εγκαταλείπει τα μαγαζιά της παραλίας για να «μορφώσει» τα παιδιά μας. Μόνο κατ’ επίφαση θα μπορούσε να δει κανείς αυτές τις παραστάσεις ως παραστάσεις παιδαγωγικού χαρακτήρα. Ας μην είμαστε άδικοι όμως. Μπορεί τα παραπάνω να είναι ο κανόνας, αλλά μέσα στα σχολεία υπάρχουν άξιοι εκπαιδευτικοί που προσπαθούν να δημιουργήσουν μια άλλη αντίληψη, που ανεβάζουν σπουδαίες παραστάσεις μέσα στα σχολεία. Που είναι παιδαγωγοί. Για εμάς ως ομάδα Πείρα(γ)μα το θέατρο οφείλει να επιστρέψει εξ ολοκλήρου μέσα στη θεατρική κοινότητα. Οι ίδιοι οι μαθητές να δημιουργούν παραστάσεις, οι εκπαιδευτικοί να έχουν περισσότερες δυνατότητες να συνομιλήσουν με τους ανθρώπους του θεάτρου, να παρακολουθήσουν σεμινάρια, να εκπαιδευτούν και το σχολείο να ανοίξει έναν ουσιαστικό διάλογο με το θέατρο και τους ανθρώπους του. Η θέαση των παραστάσεων να γίνεται εντός της σχολικής κοινότητας, να υπάρχει πάντα η δυνατότητα διαλόγου με τους μαθητές. Στόχος της σχολικής κοινότητας σε σχέση με το θέατρο να είναι η ανάπτυξη της κριτικής σκέψης και η δημιουργία θεατών και όχι καταναλωτών. Προς την κατεύθυνση αυτή δεν αρκεί μόνο ο «πατριωτισμός» κάποιων εκπαιδευτικών αλλά θα πρέπει να είναι πολιτική απόφαση του υπουργείου της παιδείας. Χρειάζεται η πολιτική για να διαμορφωθεί ένα διαφορετικό μοντέλο στην θεατρική εκπαίδευση μαθητών και εκπαιδευτικών.

kiklos ton mateon praxeon5

Πώς είδατε τον Νανολέοντα Σουκατζίδη; από ποια οπτική γωνία αναδεικνύετε την προσωπικότητα και το περιβάλλον του;

Α.Κ.: Πρώτα από όλα τον είδαμε ως νεκρό… Ένα νεκρό που είναι όμως ζωντανός γιατί συνεχίζει και υπάρχει μέσα μας ως συνείδηση του κόσμου… Που η ζωή, η σκέψη, η ενέργειά του κατατέθηκε και συνεχίζει να υπάρχει μέσα στο συλλογικό ασυνείδητό μας… Ως ένας τέτοιος ζωντανός νεκρός που με απέραντη γνώση για το τι συμβαίνει σε εμάς σήμερα έρχεται να μας συνδράμει και με απεριόριστη τρυφερότητα, έρχεται για να πει την ιστορία του, να τιμήσει τους συντρόφους του, να επιμείνει να μη σβηστεί από την πλάκα του νου μας ότι όμορφο κατατίθεται από τους προηγούμενους στους επόμενους… Που έρχεται να μας χαρίσει δύναμη από τη δύναμη που έχουμε μέσα μας…

         Θελήσαμε επίσης να τον δούμε ανθρώπινα, σχεδόν αντι-ηρωϊκά… Γιατί μορφές αγωνιστών όπως του Σουκατζίδη αλλά και πόσων άλλων γνωστών αλλά και αφανών άγνωστων και μη καταγεγραμμένων ανθρώπων που αγωνίστηκαν με εντιμότητα κι έδωσαν τη ζωή τους στο συλλογικό αγώνα, τείνουν να σου προκαλούν δέος… Λες, εγώ θα μπορούσα, θα άντεχα, πόσοι μεγάλοι είναι αυτοί, πόσο μικρό το μπόι το δικό μας… Τους θαυμάζεις αλλά ως κάποιους που είναι σε ένα βάθρο κι έτσι εσύ δε θα μπορέσεις να τους μοιάσεις, να τους φτάσεις… Άρα κάθεσαι στα αυγά σου…

         Άρα ο στόχος μας δεν ήταν να φτιαχτεί κάποιος αδριάντας, κάποια υπερ-ανθρώπινη ηρωική μορφή… Αλλά να μπορέσουμε πρώτοι εμείς και ύστερα οι θεατές μας, να τον αφουγκραστούμε και να τον καταλάβουμε βήμα βήμα. Να τον αφήσουμε να μας μιλήσει για την κάθε του μέρα, για την κάθε του απόφαση κι επιλογή έτσι όπως αυτή κάθε φορά του αποκαλύπτονταν και που στό τέλος όλες αυτές οι στιγμές φτιάχνουν την ολοκληρωμένη εικόνα του… Για να μπορέσουμε να βρούμε το Σουκατζίδη που κάθε άνθρωπος μπορεί να φέρει μέσα του σε κάθε στιγμή που ορθώνει το ανάστημα του και μέσα στην καθημερινότητα και σε άλλες κομβικές στιγμές της ζωής…

         Κι απέναντι και σε κάποιες άλλες στιγμές του έργου αναρωτιέσαι πόσο εύκολο είναι να λες από σκηνής «πήγαιναν στο απόσπασμα και τραγουδάγαν»… Πως να αποδώσεις κάτι τέτοιο; Μόνο τραγούδαγαν; Δε σκίζονταν η ψυχή τους που σε λίγο δε θα υπήρχαν; Που άφηναν πίσω μανάδες, παιδιά μικρά, συντρόφους, αγαπημένες; Που άφηναν πίσω τη ζωή; Ο ηρωισμός τους δεν ήταν ότι αυτοί οι άνθρωποι ήταν φτιαγμένοι από μπετόν… Αλλά ότι αυτό το σκίσιμο της ψυχής τους κατάφερναν και το μετουσίωναν σε χαμόγελο, σε τραγούδι, σε μία παρακαταθήκη ανθρώπινης αξιοπρέπειας και αγάπης για τη ζωή για όλους όσους έμεναν πίσω και για τους επόμενους που θα έρχονταν…

Ένα ποίημα των απάτσι ξεκινάει και τελειώνει με τους εξής στίχους:

«Μη στέκεσαι στον τάφο μου και κλαις

Δεν είμαι εκεί… Δεν κοιμάμαι…»

 Έτσι και ο Σουκατζίδης… Δε μας ζητάει να πάμε στον τάφο του να κλάψουμε… Ζωντανός και άγρυπνος με τη σοφία των νεκρών βρίσκεται μέσα μας και μας ζητάει σήμερα που ο εκφασισμός των κοινωνιών και η καταστροφή ανθρώπων και του πλανήτη μας μοιάζει με κάτι που δεν «παλεύεται» να τον ακούσουμε και να μη φοβηθούμε να πάρουμε την ευθύνη που μας αναλογεί και να δράσουμε ατομικά και συλλογικά, με χαμόγελο, με δύναμη και τρυφερότητα…

Mamma Togni 2

 Ξεκινήσατε να ασχολείστε με το βιβλίο του Τζόκα για την προετοιμασία μιας εκδήλωσης μνήμης που οργάνωσε το καλοκαίρι που μας πέρασε, το Κόκκινο 105,5, ένα ραδιόφωνο που έχει συγκεκριμένη πολιτική θέση. Σήμερα ο πολιτικός χώρος που αγκάλιασε εκείνη την εκδήλωση είναι κυβέρνηση. Τι περιμένει από αυτή την κυβέρνηση ένας καλλιτέχνης με στράτευση στον προοδευτικό χώρο;

Ειρήνη Μελά: Από μια αριστερή κυβέρνηση, αυτό που προσδοκώ, ελπίζω, οραματίζομαι και σε τελική ανάλυση απαιτώ, είναι να βάλει τις βάσεις επί τέλους για μια πιο «υγιή» κοινωνία. Απαλλαγμένη  από τον ρατσισμό, τον φασισμό και την βία σε κάθε μορφή της. Να πάψουν τα «μπαλώματα».  Επειδή σαν ηθοποιός λειτουργώ με την φαντασία και με εικόνες στο μυαλό – η εικόνα που έχω για το εκπαιδευτικό μας σύστημα είναι ένα πάπλωμα «γκρι», γεμάτο  με λευκά ουδέτερα πρόσωπα, μικρών πλασμάτων, ανυπόφορα όμοιων. Με τετράγωνα κεφάλια και με ανύπαρκτη φαντασία .  Φαινομενικά «μαλακό» αυτό το πάπλωμα αλλά στην ουσία του εσκεμμένα «σκληρό».  Αν λοιπόν δεν είναι βούληση και πρωταρχική έγνοια της αριστερής κυβέρνησης, να αλλάξει αυτήν την «εικόνα» για να σώσει την επόμενη γενιά από εμάς κι έτσι να βάλει τις βάσεις για το «υγιές», τότε θα είμαι βαθιά απογοητευμένη και το «πάπλωμα» θα αποκτήσει  απλώς μερικά ακόμα «μπαλώματα».   » Όλα είναι θέμα παιδείας»… κλισέ έχει καταντήσει. Από πολλά στόματα έχει ακουστεί. Για μένα από εκεί ξεκινά κι  εκεί τελειώνει ο αγώνας του καιρού μου.  Απαιτώ λοιπόν, ως πολίτης, ως μάνα, ως άνθρωπος από αυτήν την αριστερή κυβέρνηση να φτιάξει το «πάπλωμα» της παιδείας εξ αρχής! Η πολιτεία, το εκπαιδευτικό μας σύστημα, οι εκπαιδευτικοί, οι γονείς…. όχι να το υφάνουν. Αλλά να δείξουν τον τρόπο στα παιδιά, μέσα από τον πολιτισμό, τις τέχνες, το θέατρο… Μόνο έτσι ξυπνά η φαντασία και δεν καταστέλλεται ώστε να γίνει ένα «πάπλωμα πολύχρωμο» , με όλα τα «χρώματα» της γης .  Στο παιδί, σ’ αυτό το αχαρτογράφητο παιδικό πνεύμα, σ’ αυτήν την άδολη ψυχή , έχουν γίνει εσκεμμένα τόσα εγκλήματα από τους «άλλους» .  «Εμείς» λοιπόν δεν πρέπει έχουμε την ευθύνη για το τι πολίτες θέλουμε και τι πολίτες αξίζουν σ’ αυτόν τον πονεμένο τόπο;  Τα σημερινά παιδιά μας είναι οι αυριανοί πολίτες αυτής της χώρας, που θα λειτουργούν σ’ αυτήν, θα ψηφίσουν γι’ αυτήν, θα αποφασίζουν γι’ αυτήν, θα γεννούν σ’ αυτήν…. κ.ο.κ…. Είμαστε ευχαριστημένοι για την μέχρι τώρα πορεία της; Θέλουμε να αναπαράγουμε ή θέλουμε να αλλάξουμε; Η αλλαγή μόνο μέσα από την παιδεία θα έρθει. Από πουθενά αλλού…

Κύριε Καρούνη, ποιες δυσκολίες αντιμετωπίσατε στην προσέγγιση του Σουκατζίδη;

Γ.Κ.: Η βασική δυσκολία για να προσεγγίσει κανείς ένα κείμενο και να το μοιραστεί με τον κόσμο είναι να αποκαλύψει το «από κάτω» στο κείμενο, τα συναισθήματα που περικλείει, τις ανάγκες και τις απαιτήσεις που έχει και που καλείσαι ως ηθοποιός να τις αποκαλύψεις μέσα από τον εαυτό σου, την εμπειρία σου, το βίωμα σου, την θέση που έχεις διαμορφώσει για τον άνθρωπο, την δικαιοσύνη, την ελευθερία και την ισότητα σε τούτο τον κόσμο. Η διαδικασία είναι δύσκολη κι επίπονη πολλές φορές. Αλλά δεν είσαι μόνος σε αυτό το ταξίδι. Έχεις την αμέριστη συμπαράσταση του σκηνοθέτη κι εμψυχωτή σου, τον οποίο τον εμπιστεύεσαι κι αφήνεσαι στην παρατήρηση του, στη ματιά του, στην εμπειρία του, στην αισθητική του. Αν δεν υπάρχει αυτή η βαθιά σχέση εμπιστοσύνης με τον σκηνοθέτη σου είναι σίγουρο πως το αποτέλεσμα θα είναι λειψό. Προσωπικά αν δεν νοιώσω ασφάλεια κι εμπιστοσύνη δεν συνεργάζομαι με σκηνοθέτη εύκολα, ακόμα και αν αυτό μπορεί να εμπεριέχει το ρίσκο να χάσω μια δουλειά. Θέλω να επιλέγω εγώ τον σκηνοθέτη μου και όχι εκείνος εμένα. Στην περίπτωση του Σουκατζίδη δουλέψαμε για μια ακόμη φορά με την Αγγελική Κασόλα συλλογικά, τρυφερά, με αγάπη όχι μόνο ως προς τον ήρωα αλλά προς όλους εκείνους που πήραν την ευθύνη του εαυτού τους για έναν κόσμο δίκαιο και δημοκρατικό. Η Αγγελική έκανε την σπουδαία δουλειά της μεταφοράς του μυθιστορήματος σε θεατρικό μονόλογο, αλλά μαζί «χτενίσαμε» το κείμενο, αρμονικά και διαλεκτικά. Η Αγγελική άντεξε τις δυσκολίες μου, την πάλη με τον εαυτό μου, και με εμψύχωση, υπομονή και επίμονη με βοήθησε να απελευθερώσω τις δημιουργικές μου δυνάμεις και να δημιουργήσω σιγά-σιγά αυτό που λέμε στην παράσταση «Ναπολέοντας Σουκατζίδης».

Και εσείς κυρία Μελά, με ποιο τρόπο προσεγγίσατε τη Χαρά, την μνηστή του Σουκατζίδη;

 

Ε. Μ.: Μπρόστα στο «μπόι» όλων των γυναικών σαν τη Χαρά, τις μάνες, τις αδερφές, τις αρραβωνιαστικές, τις συντρόφισσες , αρχικά στέκω έκθαμβη… Στη συνέχεια ως ηθοποιός προσπαθώ να μπω σ’ αυτήν την «ψυχολογία», να «πιαστώ» από κάπου. Από κάποιο βίωμα, από κάποια ανάμνηση, από κάποια παρατήρηση του κόσμου γύρω μου, από κάποιο άκουσμα, από κάποια αφήγηση… Κι όμως υπάρχουν στιγμές που νοιώθω ότι όλες οι «τεχνικές» του θεάτρου μου είναι άχρηστες μπροστά στο μέγεθος κάποιων προσώπων σαν της Χαράς… Τότε το μόνο που έχω να κάνω είναι να κλείσω τα μάτια και να «αφουγκραστώ»… Κάπου στο κύτταρό μου άλλωστε υπάρχει η «Χαρά».  Την κουβαλάω σε κάποιο «τσιπάκι» του εγκεφάλου μου, μέσα στα χρόνια. Οι νεκροί μας μιλούν. Είναι εδώ. Μια βόλτα στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής και το έχεις νοιώσει. Αρκεί να μπορείς να τους ακούσεις. Εγώ λοιπόν στην παράσταση-βίωμα που δώσαμε σαν ομάδα Πείρα(γ)μα πέρυσι στο Σκοπευτήριο με αφορμή αυτό το έργο του Σπύρου Τζόκα , τον «Κύκλο των «μάταιων» πράξεων» και που τώρα η Αγγελική Κασόλα έχει μεταμορφώσει κατά την γνώμη μου σε έναν εξαιρετικό μονόλογο, και που ερμηνεύει συγκλονιστικά ο Γιάννης ο Καρούνης,  τους άκουσα τους νεκρούς. Τους ένοιωσα ανάμεσα στα κυπαρίσσια. Κατά την διάρκεια της παράστασης ήταν όλοι εκεί. Μας χαμογελούσαν γιατί εκείνη την στιγμή ένοιωθαν ότι οι πράξεις τους δεν ήταν τελικά καθόλου «μάταιες». Όταν ζουν μέσα μας, στην μνήμη μας και στον λόγο μας, τον καθημερινό , τον εκφερόμενο λόγο μας, με τιμή, οι νεκροί  δεν «πεθαίνουν» ποτέ.  Στην αναζήτησή μου λοιπόν για τον ρόλο της «Χαράς», καθώς έκλεισα τα μάτια και αφουγκράστηκα ….. ήρθε, ξύπνησε και με επισκέφτηκε το «βίωμα».  Παρ όλο που στο Σκοπευτήριο ο ρόλος που κλήθηκα να ερμηνεύσω ήταν μιας Μάνας-Αντάρτισσας, που τελικά χάνει κι αυτή τον γιο της στην μάχη για την Ελευθερία,  δεν είχε λιγότερα να μου πει από ότι θα μου έλεγε και η «Χαρά». Η αγάπη  για τον άνθρωπο, η αγάπη για την ζωή, η αγάπη και η πίστη στον αγώνα για την Ελευθερία ήταν η ίδια. Και από την θέση της μάνας και από την θέση της αρραβωνιαστικιάς .  Αυτό που «φώτισε» λιγάκι όμως το «πρόσωπο» της Χαράς ήταν …. ο έρωτας! Ο έρωτας, που δεν μπόρεσαν να ζήσουν τελικά δυο νέοι άνθρωποι. Με την ορμή της νιότης, με τόσα όνειρα  σε εκκρεμότητα, που έμειναν εκκρεμότητα… «Η ζωή είχε άλλα σχέδια για μας»… λέει κάποια στιγμή ο Ναπολέοντας μέσα στο μονόλογό του..

           Τελικά με την καθοδήγηση της Αγγελικής – όπως πάντα άλλωστε! είναι μαγική η συνεργασία μαζί της- η «Χαρά» σ’ αυτό το «θεατρικό στιγμιότυπο» που εμφανίζεται μέσα στον μονόλογο είναι μια νότα αισιοδοξίας. Παράδοξο αλλά έτσι ήθελε η Αγγελική. Να παρουσιάσουμε όλη την μαγεία, την  αγνότητα και την ορμή του έρωτα δυο νέων ανθρώπων. Η ελπίδα μέσα στην φρίκη του πολέμου. Άλλωστε χωρίς ελπίδα ο άνθρωπος μπορεί να χαθεί….

Σε τι στοχεύει η παράστασή σας;

Α.Κ. : Δε ζούμε μόνο σε εποχές άγριες υλικής και πνευματικής φτώχειας και βίας… Ζούμε κι εποχές που μας εκπαίδευσαν χρόνια τώρα να είμαστε αποσπασματικοί στη σκέψη, «τηλεοπτικοί», και γεμάτοι δικαιολογίες για όσα πάντα φταίνε οι άλλοι, να μην τολμάμε να φέρουμε πέρα ως πέρα τη συζήτηση με τη συνείδησή μας κι ότι αυτή απαιτεί από εμάς για να είμαστε ευχαριστημένοι με τον εαυτό μας κι έτσι τελικά καταλήγουμε απαθείς στην πράξη και δυστυχείς στην ύπαρξη… Θύματα και ενεργούμενα… Χρειαζόμαστε να συνομιλούμε με παραδείγματα ανθρώπων και αγωνιστών όπως ο Σουκατζίδης… Κατανοώντας ότι τα πράγματα δεν είναι τόσο δύσκολα όσο προσπαθούν κάποιοι να μας πείσουν… Αν κάθε άνθρωπος τολμούσε να πάρει την ευθύνη του εαυτού του ο κόσμος θα ήταν διαφορετικός… Γιατί μόνο αν πάρεις την ευθύνη του εαυτού σου μπορείς να βρεις συντρόφους αληθινούς και να συμπλεύσεις συλλογικά…

         Και μέσα βέβαια από τη ζωή, την ιστορία και το θάνατο του Ναπολέοντα Σουκατζίδη περνάει και όλη η σύγχρονη τραγική κι ένδοξη ιστορία του τόπου μας και των ανθρώπων του… Και καλούμαστε να θυμηθούμε ότι σε αυτό εδώ το σταυροδρόμι του κόσμου, πολλές φορές χρειάστηκαν οι άνθρωποι να παλέψουν με παγκόσμιες δυνάμεις και τα κατάφεραν, πολλές φορές χρειάστηκε να αποδείξουν την ανθρωπιά και τη γενναιότητα τους, πολλές φορές να χύσουν το αίμα τους για ελευθερία, δημοκρατία, δικαιοσύνη και ανέλαβαν το μερτικό της ευθύνης που τους αναλογούσε από την ιστορία και την εποχή τους… Δεν υπάρχει πέτρα να σηκώσεις σε αυτόν τον τόπο που δεν έχει να αφηγηθεί αγώνα για ζωή… Και να θυμηθούμε επίσης ότι πολλά και τα τέρατα που γέννησε και γεννάει ο τόπος μας μέσα από τη στρεβλή και κοθοδηγούμενη «παιδεία», πολλοί οι εφιάλτες και οι συκοφάντες, οι δούλοι και τα ανθρωπάρια… Ότι πολλές φορές οι φασίστες, οι ρατσιστές, οι αντιδραστικοί και οι πατριδοκάπηλοι έσφαξαν, δίωξαν, καικατασυκοφάντησαν έναν ολόκληρο αγωνιζόμενο έντιμο κόσμο, κι όμως δεν τα κατάφεραν… Γιατί συνέχισαν να υπάρχουν παράλληλα και με πείσμα τα έπη των καθημερινών και των πνευματικών ανθρώπων που πάλεψαν και συνεχίζουν να παλεύουν για την ομορφιά…. Κι εμείς ως ομάδα θέλουμε να πούμε ότι Ζωντανοί και νεκροί δε σβήσαμε… Εϊμαστε όλοι εδώ, χέρι, χέρι… Και η ασχήμια δε θα νικήσει…

 Γιατί επιλέξατε ως χώρο παρουσίασης μια σχετικά μικρή αίθουσα όχι θεατρική σε μια γειτονιά της Αθήνας; Υπάρχει κάτι συμβολικό στην επιλογή ή είναι η έλλειψη οικονομικά προσβάσιμων χώρων που οδηγεί μια μικρή αυτοχρηματοδοτούμενη ομάδα όπως εσείς να προτιμούν τέτοιες εναλλακτικές λύσεις;

Α.Κ.: Έχουμε επιλέξει πολύ συνειδητά να δημιουργούμε θεατρικές συνθήκες παντού και κυρίως σε μη παραδοσιακούς θεατρικούς χώρους, προς την κατεύθυνση να φέρουμε το θέατρο εκεί που συνήθως δεν πάει, μιας και ο κόσμος, εκτός από ένα συγκεκριμένο σταθερό θεατρόφιλο κοινό, δεν έχει πια στη συνείδησή του το θέατρο ως μέρος της ζωής του, της ψυχαγωγίας του και της συνάντησής του με τους άλλους ως κοινωνικό σώμα… Γνωρίζουμε ότι αν δεν επιστρέψει ο κόσμος στο θέατρο, καμμία πολιτεία όσο και αν το χρηματοδοτήσει, δε θα μπορέσει να αναλάβει να μας «θρέψει» όλους… Μόνο οι θεατές μπορούν να μας δώσουν λόγο ύπαρξης και με το εισιτήριο και τη μαζική προσέλευσή τους να μας επιτρέψουν να επιβιώσουμε βγάζοντας το μεροκάματό μας από μία δουλειά που απαιτεί πολλές ώρες αφανούς εργασίας την ημέρα… Επίσης εμείς ως ομάδα στοχεύουμε σε ένα λαϊκό πολιτικό θέατρο και αναζητούμε συνθήκες που να αναδεικνύουν αυτό το χαρακτήρα της δουλειάς μας… Τα καφενεία, οι πλατείες, οι αίθουσες συλλόγων, οι εξωτερικοί χώροι ιστορικής σημασίας μας βοηθούν να ισχυροποιούμε αυτόν το χαρακτήρα της δουλειάς μας… Αλλά ακόμα και όταν παίζουμε σε θεατρικές σκηνές αναζητούμε τους τρόπους να «σπάμε» μία «ευγενική» και αποστασιοποιημένη σχέση ανάμεσα σε θεατές και σκηνή, αυτό που λέμε εμείς τον «τέταρτο τοίχο» για να δημιουργούμε διάδραση και κοινό βίωμα με τον κόσμο… ‘Άλλοτε εορταστικό, άλλοτε συγκινητικό, άλλοτε συναισθηματικά φορτισμένο, αλλά πάντα κοινό βίωμα με στόχο την εμψύχωση… Τη δικιά μας και του κόσμου… Από εκεί και πέρα, σίγουρα για πολλές ομάδες σαν τη δικιά μας που δεν έχουν καμία ενίσχυση από την πολιτεία οι θεατρικές αίθουσες είναι οικονομικά δύσκολες και γι’ αυτό κανείς βλέπει το φαινόμενο να ανεβαίνουν πολλές παραστάσεις που να μη μπορούν παρά να αντέξουν μόνο ένα μικρό αριθμό παραστάσεων.

Ενταγμένη στην Αριστερά η  ομάδα Πείρα(γ)μα και δεν το κρύβει, το αντίθετο. Τι περιμένετε από την κυβέρνηση που έχει κορμό τον ΣΥΡΙΖΑ για τον πολιτισμό;

Α.Κ: Να είναι ριζοσπαστική στη σκέψη της και να τολμήσει να χαράξει τη δική της πολιτική για τον πολιτισμό και δη το θεατρικό βάζοντας τα δικά της θέματα και προτεραιότητες… Να ξεφύγει στη σκέψη από την προηγούμενη πολιτική για τον πολιτισμό ως μοντέλο και πρακτική… Να αντέξει να καταρρίψει κάθε νοσηρή αντίληψη «επιτυχημένων» και «συναινούντων» με την εξουσία που γέννησε ένα «κρατικοδίαιτο» μοντέλου όπως αυτό λειτούργησε όλα τα προηγούμενα χρόνια. Να μη φοβηθεί να αρθρώσει με σαφήνεια ότι για μία αριστερή πολιτεία ο ρόλος του καλλιτέχνη είναι να βγαίνει μέσα από την κοινωνία, μέσα στην κοινωνία και να δίνει φωνή στην κοινωνία… Και όχι στην κοινωνία γενικώς… Αλλά σε αυτά τα κομμάτια της που δεν έχουν φωνή, ή που η φωνή τους σκεπάζεται από τους «ισχυρούς» όποιοι και να είναι αυτοί κάθε φορά…

Γιατί να με νοιάζουν ως καλλιτέχνη τα προβλήματα των δυστυχισμένων καπιταλιστών και όσων καταστρέφουν τον πλανήτη και τις ζωές μας; Και γιατί αυτό να χρηματοδοτείται από την πολιτεία;

Θα ήθελα λοιπόν να τολμήσει να σκεφτεί διαφορετικά και να χαράξει νέους δρόμους… Να δώσει ώθηση στους καλλιτέχνες να ασχοληθούν με την ιστορική μνήμη ως απάντηση στην γενική ιστορική ά-μνησία… Κάθε πέτρα αυτού του τόπου έχει να πει τη δικής της ιστορία αγώνα, αντίστασης και ομορφιάς που μπορεί να αναδείξει άλλα παραδείγματα «επιτυχημένων» ανθρώπων αντί αυτών του λάιφ- στάιλ…

Να δώσει ώθηση να ασχοληθούν οι καλλιτέχνες με τις ιστορίες όλων των κατατρεγμένων φυλών που υπάρχουν μαζί μας προς την κατεύθυνση μίας άλλης θεατρικής παιδαγωγικής που θα βοηθήσει να εξαλειφθεί ο φόβος και ο ρατσισμός…

Να οργανώσει φεστιβάλ μέσα από άλλες λογικές και όχι επαναπροώθησης και κατανάλωσης των εμπορικών σκηνών και μαζί με γεγονότα πολυπολιτισμικού χαρακτήρα να βοηθήσει να αναδείχτεί ο ζωντανός πολύχρωμος πλούτος που ζει αφανής εδώ και χρόνια σε αυτό το πολιτισμικό σταυροδρόμι…

Και μέσα από τη χάραξη πολιτικής να καλέσει τους καλλιτέχνες να επιτελέσουν τον εκπαιδευτικό και κοινωνικό ρόλο τους ώστε με εργαλείο την καλλιτεχνική δημιουργία να καταρρίψουμε τα στερεότυπα…

Να τολμήσει να θέσει άλλους αξιακούς άξονες προσφοράς, επιτυχίας και καλλιέργειας και να καταλάβει βαθιά ότι όσα προέρχονται από ένα αντιδραστικό σύστημα που ανήκει σε έναν άλλο ιδεολογικό τρόπο σκέψης, την εμποδίζουν να χαράξει άλλους δρόμους εντός της κοινωνίας συνολικά και ότι δεν έχει κανένα λόγο να συνεχίσει από συνήθεια ή κεκτημένη ταχύτητα να τα υποστηρίζει… Ούτε οικονομικά, ούτε αξιακά… Για να μπορέσει να το κάνει όμως αυτό πρέπει πρώτα απ’ όλα να κατανοήσει πόσο βαθιά εμποτισμένη είναι και η κοινωνία γενικώς αλλά δυστυχώς και οι αριστεροί άνθρωποι με όλα τα προηγούμενα… Στο κάτω κάτω δε ζούσαν σε άλλο τόπο ούτε πήγαν σε άλλα σχολεία, ούτε είχαν άλλη τηλεόραση, δε ζούσαν στο κενό αλλά εντός αυτού του κόσμου που χρειάζεται τόσο πολύ να αλλάξει….

Ως προς τους περίφημους «νέους» καλλιτέχνες, που μας αποκαλούν όλους συλλήβδην εδώ και χρόνια, ακόμα κι εμάς που περάσαμε τα σαράντα, αλλά το «νέος» εδώ δεν εκφράζει μόνο την ηλικία αλλά και την «αναγνωρισιμότητα», αυτό που θα θέλαμε μία αριστερή πολιτεία να καταλάβει είναι ότι κάποιοι από εμάς δεν είμαστε οι καημένοι πένητες που δεν τα καταφέραμε μέσα στο προηγούμενο μοντέλο και τι να κάνει, πρέπει να δώσει και σε εμάς τους «νέους», τους «φτωχούς», τους «μικρούς» καλλιτέχνες μία κάποια υποστήριξη… Αλλά να δει το φαινόμενο μίας υπερδραστηριότητας δημιουργικής που συντελείται, να πιστέψει και να κατανοήσει ότι κι εμείς και άλλοι σαν κι εμάς τολμήσαμε και πετάξαμε από πάνω μας κι από μέσα μας κάθε τι που σχετίζεται με την αντίδραση… Ότι συνειδητά δεν «αγοράζουμε» εδώ και χρόνια το μοντέλο των επιτυχημένων που μας πούλαγαν οι προηγούμενοι τόσα χρόνια.. Ότι συνειδητά το περιφρονούμε και κάνουμε τη δουλειά μας με τους όρους που βάζουμε εμείς στους εαυτούς μας χωρίς να περιμένουμε τίποτε από καμία πολιτεία… Γιατί μέχρι να την περιμένουμε να κινηθεί θα έχουμε πεθάνει…

Εμείς πάντως ως θεατρίνοι δεν πάθαμε τίποτε που εγκαταλείψαμε την «πιάτσα» και παίζουμε στις γειτονιές, στους δρόμους, σε πλατείες, σε καταλήψεις, σε μεζεδοπωλεία, σε βιβλιοπωλεία, σε αίθουσες συλλόγων… Ίσα, ίσα… Βρεθήκαμε και συνομιλήσαμε με ένα κόσμο που ποτέ δε θα ερχόταν στο θέατρο για να μας δει, και που θα ντρεπόταν ακόμα και να περάσει απ’ έξω πόσο μάλλον να μπει και να πατήσει μέσα σε κτήρια υψηλού πολιτισμού και χλιδής… Κι αυτός ο κόσμος μοιράζει απλόχερα την αγάπη του και την εκτίμισή του για το ότι μπήκες στον κόπο του να τον σκεφτείς, να τον συμπεριλάβεις, να πας να τον βρεις… Και θα έρθει η ώρα, που θα κάνει κι αυτός από την πλευρά του το βήμα να έρθει να σε βρει εκεί που παίζεις… Όπως σε έναν φίλο που πας να του κάνεις επίσκεψη, γιατί σου έλλειψε, γιατί θέλεις να τον δεις, να του μιλήσεις να μάθεις τα δικά του…

Οι εμπορικοί ψυχαγωγοί του καπιταλιστικού ονείρου και θα συνεχίσουν να υπάρχουν, και επιτέλους, έχουν και τα λεφτά και τους σταρ, και τα κανάλια και τα έντυπα να συνεχίσουν να κάνουν τις μπίζνες τους… Τα ιδρύματα της «υψηλής» τέχνης επίσης διαθέτουν και τους πάτρονες και τους σπόνσορές τους…

Άρα από μία αριστερή και προοδευτική κυβέρνηση θα ήθελα να τους αφήσει όλους αυτούς να συνεχίσουν να κάνουν τη δουλειά και τις μπίζνες τους, χωρίς να επιβαρύνουν όμως τον κρατικό προϋπολογισμό για το θέατρο και τον πολιτισμό που πάντα είναι μικρός και λίγος, αλλά ούτε και φορολογικά… Γιατί όπως και αλλού η αδικία στη φορολόγηση ανάμεσα σε αυτούς που έχουν και αυτούς που δεν έχουν εντάθηκε επί Σαμαρά και συνεχίζει να υφίσταται, φέρνοντας σε απελπισία και κλείσιμο πολλά «μπλοκάκια» θεατρίνων και σκηνοθετών όπως και τις αστικές μη κερδοσκοπικές εταιρείες που αντιμετωπίζονται ως εμπορικές από το πρώτο ευρώ… Και οι άνθρωποι των τεχνών και του θεάτρου αντιμετωπίζουν ανθρωπιστική κρίση… Κι εκεί έχουν να μαζευτούν τα συντρίμμια που άφησαν οι προηγούμενοι από την ανεργία, τη φορολογία, την υγεία, τα συνταξιοδοτικά έως και την παιδεία τους…

Έτσι εγώ προσωπικά δε θέλω ούτε να «στηρίξει» γενικώς, ούτε να «συνδράμει» γενικώς, ούτε να «προωθήσει» γενικώς τη θεατρική τέχνη…   Ειδικά τώρα μέσα σε μία εποχή φτώχειας, μίσους, συντηριτισμού και εκφασισμού της κοινωνίας που η ζημιά στο πολιτιστικό, αξιακό, πνευματικό υπόβαθρο της κοινωνίας είναι πελώρια… Θα ήθελα να μη φοβηθεί να αξιοποιήσει τη δύναμη της λαϊκής τέχνης που μπορεί να συνομιλήσει και με τη λογική και με τα συναισθήματα των θεατών, μικρών και μεγάλων, καλλιεργώντας την ανθρωπιά στον κόσμο, την ελεύθερη βούληση, τη ατομική ευθύνη, τη συλλογική δράση… Την εμψύχωση και το θάρρος…

Τέλος θα ήθελα να δω επιτέλους να γίνεται πράξη η διατύπωση ότι ο πολιτισμός και εντός αυτού και το θέατρο αποτελούν τη βαριά βιομηχανία της χώρας μας. Να τολμήσει να στηριχθεί πάνω σε αυτή τη δημιουργία στέλνοντας και προωθώντας την στο εξωτερικό για να οικοδομηθεί ένα άλλο σύγχρονο πρόσωπο της χώρας πέραν από το σουβλάκι-μουζάκα- τζατζίκι… Και να γνωρίζουν και οι τουρίστες που έρχονται ότι μπορούν να μας επισκέπτονται και για το θέατρο και για τις τέχνες μας…

 ΕΠΟΧΗ, 11.4.2015

Advertisements