Exodos_Studio_Mavromichali_a1

Υπάρχει γυναικεία οπτική στην ιστορία; Δεν αναφέρομαι στην ιστορία των γυναικών ως αυτόνομο ιστοριογραφικό πεδίο αλλά την ανάλυση ενός ζητήματος από μια γυναικεία σκοπιά και τι μπορεί να σημαίνει, πραγματικά όμως, αυτό. Επιστημονικά το ερώτημα είναι ενδιαφέρον και δύσκολο και ανοίγει ένα σωρό δύσβατες ατραπούς στην ιστοριογραφική έρευνα.

Στο θέατρο πάντως –στο ελληνικό θέατρο για να είμαι ακριβής, αφού από αυτό έχω κυρίως προσλαμβάνουσες- τα τελευταία χρόνια εμφανίζεται αύξουσα μια αναζήτηση για τις γυναίκες και την σύγχρονη ιστορία –συνειδητή ή ασυνείδητη, δεν ξέρω. Επιστρατεύονται μαρτυρίες από διάφορες περιόδους της σύγχρονης ιστορίας, με ιδιαίτερη –και ευεξήγητη- έμφαση στη σύγχρονη περίοδο, από την μικρασιατική καταστροφή και δώθε. Έτσι, για να δώσουμε ένα δυο από τα πιο γνωστά παραδείγματα, από τον «Κοινό Λόγο» της Έλλης Παπαδημητρίου επιλέχθηκαν οι γυναικείες αφηγήσεις και τις δυο φορές που ανέβασε αποσπάσματα ο Βαγγέλης Θεοδωρόπουλος, στην παράσταση «Γιοι και Κόρες» του Γιάννη Καλβριανού υπερτερεί η γυναικεία πλευρά. Αυτό τον καιρό, στην Κρήτη, η Μαρινέλλα Βλαχάκη αξιοποιεί τις μαρτυρίες που συγκέντρωσε η Γεωργία Σκοπούλη στο βιβλίο της «Γυναίκες που ‘γιναν ένα με την γη» στην ομώνυμη παράσταση που παρουσιάζεται στα Χανιά και αφορά τις γυναίκες της Ηπείρου (στην παράσταση αυτή θα επανέλθουμε με ιδιαίτερο σημείωμα συντόμως).

Η Ρουμπίνη Μοσχοχωρίτου και η ομάδα Anima, συνεχίζοντας την έρευνά τους πάνω στο ίδιο θέμα, φέτος παρουσιάζουν μια παράσταση για τον ρόλο των γυναικών στην ελληνική ιστορία. Η παράσταση ζητά να καταδείξει την εμπλοκή των γυναικών σε οριακές στιγμές της νεοελληνικής ιστορίας αλλά και την ιδιαιτερότητα αυτής της εμπλοκής. Ανάλαφρα σκηνοθετημένη επί σκοπού, με πολλή μουσική, με «πειραγμένα» μερικά από τα πιο γνωστά τραγούδια που γνωρίζουμε όλοι από το σχολειό ακόμα, σήματα γεγονότων που είναι ιστορικά ορόσημα, δημιουργώντας μια αίσθηση ισότητας και συλλογικότητας στο ιστορικό υποκείμενο «γυναίκες» με το μοίρασμα μιας και της αυτής ηρωίδας σε περισσότερες από μία ηθοποιούς, ζητά να θυμίσει ότι οι θυσίες και ο ηρωισμός δεν είναι αντρική υπόθεση. Και το πετυχαίνει πράγματι.

Exodos_Studio_Mavromichali_a3

Η Μπουμπουλίνα, η Μαντώ Μαυρογένους, οι Σουλιώτισσες του Ζαλόγγου (ίσως η πιο επιτυχημένη αισθητικά σκηνή της παράστασης), η Ηλέκτρα Αποστόλου, η Λέλα Καραγιάννη και άλλες λιγότερο γνωστές αλλά σημαντικές γυναίκες που πήραν μέρος στην αντίσταση και ονειρεύτηκαν ένα κόσμο ελεύθερο και δίκαιο.

Ωστόσο, υπάρχουν δυο σοβαρές ενστάσεις: Η πρώτη είναι η προσωποκεντρική, ηρωοκεντρική αντίληψη της ιστορίας, όταν δηλαδή ουσιαστικά βιογραφούνται οι προσωπικότητες. Εδώ η έρευνα των Anima υστερεί. Η παράσταση σταματά σε μερικά αρκετά γνωστά επεισόδια από την ζωή αυτών των ηρωίδων –ικανά βεβαίως να αναδείξουν την ποιότητα, το ήθος και την συμβολή τους αλλά που δεν προχωρούν το θέμα μακριά. Η όλη δουλειά των Anima εμμένει σε μια πολύ παραδοσιακή αντίληψη της ιστορίας. Ειδικά στο μέρος που αφορά την επανάσταση του 1821, που είναι και το πιο δύσκολο αφού εδώ τίθενται ουσιαστικά ζητήματα για την δημιουργία του ελληνικού κράτους και την μορφοποίηση εννοιών όπως έθνος και πατρίδα. Τι βίωσαν οι γυναίκες ως γυναίκες από τον ξεσηκωμό; Τι σημαίνει να είσαι Ελληνίδα στη Χίο (αλλά και Τουρκάλα στην Τριπολιτσά, όπως ακροθιγώς είδαμε στην ιστορία της Μπουμπουλίνας); Μάνα στο πολιορκημένο Μεσολόγγι; Καπετάνισσα στη Μακεδονία; Πόσο επηρέασε η επανάσταση τη ζωή των γυναικών, τον κοινωνικό τους ρόλο, τη θέση τους στην οικογένεια; Και κυρίως πώς εκείνες είδαν τη θέση τους μέσα στην επανάσταση; Πού συναντά η ιστορία την οντολογική διάσταση του φύλου;

Η δεύτερη είναι πως υπάρχει μια ασάφεια στη θέση και την πρόθεση. Ο θαυμασμός γι’ αυτές τις ηρωικές μορφές είναι δεδομένος, όμως είναι νεφελώδης η στάση απέναντι στις έννοιες έθνος, πατρίδα… Εξ ου και μια αμηχανία στην αντιμετώπισή τους μέσα στις αφηγήσεις που συνιστούν την παράσταση, ενώ είναι φανερό ότι αποτελούσαν βασικό ερώτημα.

Δεν χρειάζεται να πούμε την συγκίνηση που νιώθει ο κάθε θεατής όταν ανεβαίνει στην σκηνή η 90 χρονη αγωνίστρια πρόεδρος των εξόριστων γυναικών στο Τρίκερι, κυρία Ζωή Πετροπούλου, για να αφηγηθεί την ιστορία της φίλης της, της 98χρονης πλέον κυρίας Κατίνας Σηφακάκη. Όποιος μάλιστα είχε την τύχη να παρακολουθήσει την παράσταση σε μέρα που είναι παρούσα και η κ. Σηφακάκη έλαβε σίγουρα λουτρό θεραπευτικό αισιοδοξίας, ενδυνάμωσης και αγωνιστικότητας. Και να μη θεωρηθεί υπερβολή πως αυτές οι δύο γυναίκες έφεραν πνοή νεότητας και ήθους, ακάματης ενεργητικότητας, σε όλους εμάς που λυγίζουμε πολλές φορές μέσα στις τωρινές αντιξοότητες.

Την Έξοδο υπερασπίζονται υποκριτικά πέντε νέες και πολύ καλές ηθοποιοί: Νικολίνα Καραθύμιου, Κατερίνα Μπιλάλη, Λυγερή Ταμπακοπούλου,Γιώτα Τσιότσκα και Άντρη Χατζηχριστοδούλου. Τα λειτουργικά κοστούμια είναι της Μαρίας Φωκά. Την προσεγμένη κίνηση –που πολλές φορές γινόταν πραγματική χορογραφία- επιμελήθηκε επιτυχώς η Κάλλια Θεοδοσιάδη.

 

ΕΠΟΧΗ, 7.12.2-14

 

 

 

Advertisements