στο θέατρο Vault

Το τραύμα των πολέμων μέσα από  μια γυναικεία ματιά

 

         Ποιο είναι το κόστος των πολέμων των ΗΠΑ στο Ιράκ; Περί τους 350 χιλιάδες νεκρούς συνολικά και από τις δυο πλευρές,  ανάμεσά τους μεγάλος αριθμός παιδιών. Πολλαπλάσιος αριθμός τραυματιών και ακρωτηριασμένων, και πάλι ανάμεσά τους μεγάλος αριθμός παιδιών. Περί τα  4 τρισεκατομμύρια κόστος για τις ΗΠΑ. Οι πολεμικές συγκρούσεις άφησαν πίσω τους ένα καταστρεμμένο σε υποδομές Ιράκ και είχαν τεράστιο πολιτιστικό κόστος (λεηλασία   ιστορικών θησαυρών, καταστροφή μουσείου Βαγδάτης). Οι περιβαλλοντικές συνέπειες είναι ανυπολόγιστες και τα αποτελέσματά τους στην υγεία και  την ευγονία τρομερά. Ο ιρακινός λαός υπέστη ένα δυσκολογιάτρευτο τραύμα σε κάθε επίπεδο. Οι ακραίοι ισλαμιστές κερδίζουν έδαφος, τα γυναικεία δικαιώματα υποχωρούν καθημερινά. Τα κέρδη των ΗΠΑ είναι μηδαμινά, αντιθέτως πολύ μεγάλα  είναι τα κέρδη των διαφόρων εταιρειών που έσπευσαν  να ανοικοδομήσουν παντοιοτρόπως το Ιράκ.

imagesCA3WU1Q4

Φερνάντο Μποτέρο, από την σειρά για τα βασανιστήρια

στο Αμπού Γκράιπ.

         To 2006 η έκθεση του κολομβιανού ζωγράφου Φερνάντο Μποτέρο στην Εθνική Πινακοθήκη με έργα από τα βασανιστήρια ιρακινών στο στρατόπεδο Αμπού Γκράιμπ ήταν συγκλονιστική. Ο Μποτέρο διατηρώντας την γνωστή και εντελώς αναγνωρίσιμη τεχνοτροπία του  -τα κοντόχοντρα σώματα, την υπερβολή που φτάνει στην παραμόρφωση- απέδωσε  απροκάλυπτα και με διάθεση καταγγελίας και στιγματισμού των Αμερικανών τον πόνο και τον τρόμο, την προσβολή και το ηθικό τραύμα των ιρακινών που υπέστησαν βασανιστήρια.

         Θυμήθηκα  τα έργα του Μποτέρο και την εντύπωση που  μου είχαν προκαλέσει –δεν μπορούσα να φύγω, το βλέμμα μου είχε αιχμαλωτιστεί από τη φρίκη, αισθήματα πόνου και οργής εναλλάσσονταν  και συμφύρονταν σε ένα σκληρό και σπαρακτικό μοναδικό συναίσθημα- θυμήθηκα τον τρόπο που μετέγραψε τη φρίκη ο κολομβιανός ζωγράφος, την έμμεση αλλά υποβλητική πολιτική κριτική με σαφή θέση, ενόσω παρακολουθούσα το έργο της Χέδερ Ράφο, Ιράκ – 9 Τόποι Επιθυμίας, που δεν κατάφερε να εμβαθύνει στο θέμα και έμεινε στην επιφάνεια.

ιρακ

         Στο έργο 9 γυναίκες αφηγούνται τις προσωπικές  τους  ιστορίες. Η Ράφο φροντίζει να υπάρχει μια διαταξικότητα και να εκπροσωπούνται διάφορα ταξικά στρώματα που τα ενώνει η γυναικεία υπόσταση. Ωστόσο είναι φανερό ότι διαπραγματεύεται με μεγαλύτερη ευκολία και φυσικότητα τις εμπειρίες και σκέψεις γυναικών από αστικά στρώματα και με σχετικά υψηλή μόρφωση, δηλαδή μια κοινωνική ελίτ μέλη της οποίας ζουν επίσης στο εξωτερικό και από κει βιώνουν τις καταστάσεις (η  ίδια η Ράφο  είναι μια τέτοια περίπτωση – χριστιανή στο θρήσκευμα, μένει και εργάζεται ως ηθοποιός στις ΗΠΑ). Δεν την ενδιαφέρει ουσιαστικά η πολιτική ανάλυση των γεγονότων και των καταστάσεων –μολονότι με ασυγχώρητη πολιτική αφέλεια και μονομέρεια αποδίδει  ευθύνες μόνο στον Σαντάμ, θεωρώντας  εμμέσως ότι η δικτατορία του προκάλεσε την στρατιωτική επέμβαση των ΗΠΑ. Ξέρει να σχεδιάζει χαρακτήρες και να  περιγράφει καταστάσεις αλλά αρνείται να δει τη διαπλοκή του προσωπικού με το πολιτικό. Ο πόλεμος είναι μια τερατώδης οντότητα που κατασκευάζει το τυραννικό πλαίσιο για να αναδειχτεί η ατομική περίπτωση και ο αγώνας επιβίωσης, ο πόνος και το πένθος.

         Είναι ωστόσο πολύ ικανή στην περιγραφή των περιβαλλοντικών συνεπειών από τη χρήση χημικών και ραδιενεργών όπλων. Έτσι κορυφαίες στιγμές στο έργο αναδεικνύονται ο  δυνατός μονόλογος μιας γιατρού που καταγγέλλει τις περιβαλλοντικές συνέπειες του πολέμου και τα προβλήματα που δημιουργήθηκαν στη ζωή και την υγεία των Ιρακινων (καρκίνοι, τερατογενέσεις κτλ)  αλλά και την κατάρρευση του νοσοκομειακού συστήματος της χώρας. Και η περιγραφή της φρικτής στιγμής που  βόμβες πέφτουν σε ένα τέμενος στην Αμιρίγια εξαερώνοντας κυριολεκτικά και  στέλνοντας σε οδυνηρό και αγωνιώδη θάνατο εκατοντάδες ανθρώπους που είχαν καταφύγει εκεί,  πιστεύοντας ότι ο δυτικός κόσμος θα σεβόταν ένα χώρο λατρείας και τον άμαχο πληθυσμό που είχε κρυφτεί εκεί. Κατά τα άλλα, το έργο της Ραφο  είναι μια δυτική ματιά πάνω στους πολέμους του Ιράκ.

ιρακ 2

         Η σκηνοθέτρια Μαρία Τσαρούχα, ηθοποιός  η ίδια, της  ομάδας ΝΑΜΑ (επί Κολωνώ), τοποθέτησε γραμμικά τις ιστορίες και τακτοποίησε σκηνικά τις αφηγήσεις ώστε να ακουστεί καθαρά ο λόγος του κειμένου και να δημιουργήσει ατμόσφαιρα συγκίνησης. Απέσπασε πολύ καλές ερμηνείες από το σύνολο των ηθοποιών που υπηρέτησαν την παράσταση.  Εξαιρετική η Δήμητρα Σύρου σε ένα ρόλο με αυτοβιογραφική διάσταση της συγγραφέως που απέδωσε χαμηλότονα, με την πρέπουσα εσωτερικότητα, με πηγαία συγκίνηση αλλά και έλεγχο των συναισθηματικών εξάρσεων στις οποίες παγιδευτικά θα μπορούσε να οδηγηθεί, αλλά το απέφυγε.  Η Χριστίνα Δενδρινού σμίλεψε με χιούμορ το ρόλο της, η Δήμητρα Βαμβακάρη είχε οξύτητα και εσωτερικότητα στο ρόλο της γιατρού, η Έλενα Τυρέα και η Στέλλα Δρογγίτη έχτισαν στέρεα τις γυναίκες που ερμήνευσαν, η Έφη Μεραβόγλου –μια ιδέα πιο έντονη από ό,τι έπρεπε, κατάφερε πάντως να δώσει αρκετά ικανοποιητικά  την ερωτική ζωγράφο που ερμήνευε,  και η Χάρις  Συμεωνίδου δάμασε το παράξενο πλάσμα που σαν ξωτικό  εισάγει ποιητικά στο έργο και στο τέλος του γίνεται ένα βαθύ μοιρολόγι που συνέχει τον γυναικείο κόσμο πάνω στον καμβά του πένθους και της ελπίδας. Καλή η μουσική επένδυση από την σκηνοθέτρια και τη Μαρία Καραβασίλη. Οι αισθαντικοί φωτισμοί του Βασίλη Κλωτσοτήρα δημιουργούσαν  ατμόσφαιρα και αναλογικές εντάσεις.

ΕΠΟΧΗ, 26.1.2014

Advertisements