Με αφορμή την παιδική παράσταση «Πατατατί»  των Μυρτώ Μακρίδη και Ιωάννα Ραμπαούνη

στον πολιτιστικό χώρο «104»

 

         Τα ποσοστά της Χρυσής Αυγής δείχνουν μια επικίνδυνη άνοδο του ναζισμού, που είναι το σημαντικότερο πολιτικό πρόβλημα των ημερών μας. Ακόμα πιο επικίνδυνη, όμως, είναι η υπόγεια διασπορά των φασιστικών ιδεών σε πλατιά στρώματα της ελληνικής κοινωνίας –σε όλα τα κοινωνικά στρώματα και σε όλα τα μορφωτικά επίπεδα. Ο επίσημος πολιτικός λόγος, ο κυβερνητικός, δυσκολεύεται να κρύψει το αλληθώρισμα προς την άκρα δεξιά, τον εθνικισμό και τις φασιστικές αντιλήψεις –άλλωστε ο μνημονιακός κόσμος είναι αυτός καθαυτός ένας κόσμος υφέρποντος φασισμού. Όχι μόνο γιατί αναγκαστικά καταφεύγει στη βία και τον αυταρχισμό για να επιβληθεί, όχι μόνο γιατί στηρίζεται στο φόβο, την κακοποίηση της  λογικής, το ψέμα και τη σιωπή, αλλά γιατί οι ιδέες που κυβερνούν και η πρακτική εφαρμογή τους έρχονται ευθέως από το οπλοστάσιο του φασισμού: επιβίωση του ισχυρότερου (οικονομικά εν προκειμένω), συνθλιβή των φτωχών, αδιαφορία για τον άρρωστο και τον γέροντα που θεωρούνται βαρίδια της κοινωνίας και, άρα, πρέπει να φύγουν από τη μέση για να μη βαραίνουν τον κορβανά (όσοι μπορούν, θα επιβιώσουν χρησιμοποιώντας τις κερδοφόρες υπηρεσίες του ιδιωτικού τομέα ασφάλισης και υγείας), διάλυση της παιδείας, γιατί όσα και αν κατηγορήσουμε στη δημόσια παιδεία, πάντως ήταν και παραμένει σε γενικές γραμμές (με εξαιρέσεις, κανείς δεν ισχυρίζεται το αντίθετο) φορέας κοινωνικοποίησης και ευαισθητοποίησης της νεολαίας σε αξίες και ιδανικά (καμιά φορά ρομαντικά παρωχημένα, γι’ αυτό πιο άξια ακόμα να πολεμήσεις για να γίνουν κτήμα των νέων), βία, μίσος και μισαλλοδοξία και πολύς, πολύς σκοταδισμός. Μια κοινωνία όχι χωρίς κριτική σκέψη, αλλά χωρίς σκέψη καν. Που αναμασά και «φτύνει» ως χολή και δηλητήριο προκατασκευασμένες αντιλήψεις και έτοιμες θέσεις, που απαγορεύει την επιστήμη, την έρευνα και την ελεύθερη σκέψη. Αυτά είναι πιο επικίνδυνα από τα ποσοστά της Χ.Α., γιατί μπορεί εύκολα να γίνουν ποσοστά της ή μιας Χρυσής Αυγής. Έτσι συνήθως αρχίζουν όλα. Όπως στο ποίημα της Βακαλό «πώς έγινε ένας κακός άνθρωπος».

 

Σκοταδισμός και αμάθεια

Τον τελευταίο καιρό στην εκπαίδευση πληθαίνουν τα περιστατικά κατά τα οποία δάσκαλοι υφίστανται επιθέσεις και βρίσκονται κατηγορούμενοι επειδή έπραξαν το αυτονόητο: διδάσκουν τα παιδιά ένα κόσμο αγάπης, κατανόησης και δημοκρατίας. Πρόκειται για δασκάλους που προσπαθούν να κάνουν τη δουλειά τους με αγάπη και φαντασία, να μάθουν δηλαδή στα παιδιά μας γράμματα, πράγμα που σημαίνει να τα μάθουν να σκέφτονται, να τους δείξουν ότι υπάρχουν πολλοί δρόμοι και πολλές επιλογές και να τα βοηθήσουν να οικοδομήσουν τα κριτήρια με τα οποία θα επιλέξουν  το δικό τους δρόμο, που θα τα κάνει ολοκληρωμένους ανθρώπους και ευτυχισμένους πολίτες. Είναι μια άλλη πλευρά του φαινόμενου για το οποίο μιλήσαμε παραπάνω αυτό που παθαίνουν οι δάσκαλοι: μια κοινωνία κατάδοσης, εκδίκησης και τιμωρίας. Εμπάθειας. Αμάθειας και αγραμματοσύνης. Γιατί αλλιώς δεν μπορεί να εξηγηθεί ότι συζητήθηκε καν και έγινε αποδεκτή από την διευθύντρια η αστεία (αν δεν ήταν επικίνδυνη) παρέμβαση ενός γονιού που ενοχλήθηκε γιατί η δασκάλα δίδαξε στο παιδί του ένας από τα ομορφότερα τραγούδια του Χατζηδάκι, τον «Κεμάλ», σε στίχους του (σημειωτέον συντηρητικών πολιτικών πεποιθήσεων) Νίκου Γκάτσου. Κάποτε θα ήταν ανέκδοτο. Σήμερα είναι γεγονός. Ένα γεγονός που θα μπορούσε να γίνει  ένα ακόμη μονόπρακτο σε αυτά που αποτελούν το έργο του Μπρεχτ «Τρόμος και αθλιότητα στο Γ΄ Ράιχ».

stop nazism

Η δημιουργία αντιφασιστικής συνείδησης

          Βλέπουμε συχνά στους τοίχους των γειτονιών το σύνθημα «Έξω οι φασίστες από τις γειτονιές» και είναι ωραίο να βλέπει κανείς  το αίτημα τόσο δυναμικά εκπεφρασμένο σε ρωμαλέα προστακτική. Γίνονται συχνά κινητοποιήσεις και πορείες για να καταδειχτεί η λαϊκή θέληση ενάντια στο φασισμό. Όμως αρκούν αυτά;  Αρκούν στον κόσμο της εικονικής πραγματικότητας, στον κόσμο που η τηλεόραση εξακολουθεί να δίνει το στίγμα και να επηρεάζει τρομακτικά τους πολίτες –παρά το γεγονός ότι οι δημοσκοπήσεις δείχνουν μια απαξίωση στην ποιότητα της τηλεοπτικής πληροφόρησης, η πραγματικότητα όπως η τηλεόραση την παρουσιάζει, τα θέματα που η τηλεόραση διαλέγει να προβάλει κρατούν μεγάλη έκταση, αν όχι μονοπωλούν τις συζητήσεις. Όταν η δημοκρατία είναι δυνατή, τότε ο καρκίνος του φασισμού αντιμετωπίζεται με ευκολία. Δημιουργεί η δημοκρατία μια άλω γύρω και εμποδίζει την εξάπλωσή του. Τώρα χρειάζεται πολλή και συστηματική δουλειά.

         Δίπλα στη δυναμική κινητοποίηση, παράλληλα με την αναγκαία και απαραίτητη διαρκή εγρήγορση απέναντι στις διάφορες εκφράσεις του φασισμού απαιτείται βαθιά, ουσιαστική, ακαταπόνητη, επιμελής και στοχευμένη δουλειά, δουλειά μυρμηγκιού, στα μυαλά και τις ψυχές των ανθρώπων. Ένα μεγάλο, ευφάνταστο, πολύχρωμο, δυναμικό και ευέλικτο πρόγραμμα δημοκρατικής παιδείας για παιδιά και ενήλικες. Πληροφόρηση, ενημέρωση, συζήτηση, συγκρότηση και διατύπωση επιχειρημάτων, ιστορική έρευνα, να γίνει κατανοητό το φαινόμενο σε κάθε του διάσταση:  από την πολιτική και κοινωνική ως την ατομική καθημερινότητα.

Μια παράσταση με υψηλό δείκτη ευαισθησίας

         Προνομιακό ρόλο μπορεί να παίξει εδώ το θέατρο, η συλλογικότερη και κοινωνικότερη μορφή τέχνης. Το δυτικό κειμενοκεντρικό θέατρο κυρίως, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι οι άλλες μορφές θεάτρου δεν έχουν ρόλο και αξία.  το αντίθετο θα λέγαμε, αν σκεφτεί κανείς την πολυπολιτισμικότητα και τη γλωσσική ποικιλία των σύγχρονων κοινωνιών.

          Τα σκεφτόμουν ξανά όλ’ αυτά, καθώς γυρνούσα, το μεσημέρι  του Σαββάτου 1 του Ιούνη,  από την παιδική παράσταση «Πατατατί» των ηθοποιών Μυρτώς Μακρίδη και  Ιωάννας Ραμπαούνη. Οι δυο κοπέλες διάλεξαν να μιλήσουν στις  παιδικές ψυχικές για την διαφορετικότητα, τη φιλία, την ανάγκη να αγωνιζόμαστε για ό,τι αγαπάμε με απλότητα και ευαισθησία. Έδειξαν τον παραλογισμό και τον πόνο που προκαλεί ο ρατσισμός και η προκατάληψη αλλά και πως τίποτε και κανένας αγώνας δεν πάει χαμένος, πως ακόμα κι αν μερικές φορές απογοητευόμαστε γιατί δεν βλέπουμε άμεσα αποτελέσματα, θα ‘ρθει η στιγμή που ό,τι κάναμε, όσο δύσκολο κι αν ήταν, όσο κουραστικό, στο τέλος έχει αποτέλεσμα: κάτι αλλάζει. Μήνυμα αισιόδοξο που  έβγαινε αβίαστα μέσα από ένα κείμενο απλό αλλά καθόλου απλοϊκό και το οποίο  έφτανε εύκολα στην παιδική ψυχή χωρίς να είναι καθόλου παιδιάστικο. Προφανώς γιατί έκαναν την ορθή επιλογή να μιλήσουν χωρίς διδακτισμό, χωρίς μεγαλοστομία, με ειλικρίνεια και μέτρο, αφηγούμενες ένα τρυφερό παραμύθι. Πιστεύοντας οι ίδιες πρώτα-πρώτα στις αξίες τις οποίες μετέφεραν επί σκηνής  και στην ανάγκη της μεταλαμπάδευσής τους.

         Χρησιμοποιώντας τους κώδικες του παιδικού θεάτρου, διέγραψαν το γύρο του κόσμου σε 80 λεπτά, παρουσιάζοντας με χιούμορ λαούς και χώρες με  τις ιδιαιτερότητές τους  αλλά και την προσφορά της κάθε μιας που αποτελεί αναπόσπαστο τμήμα της παγκόσμιας πολιτιστικής κληρονομιάς. Ευφρόσυνη μουσική που συνέτεινε στην χαρούμενη ατμόσφαιρα και παρέσυρε το παιδικό κοινό (αλλά και τους ενήλικες συνοδούς) από τον Δημήτρη Τάσαινα, απλά και ευφάνταστα σκηνικά και κοστούμια (από εκείνα που βοηθούν το παιδί να καταλάβει πως η τέχνη γίνεται με την ψυχή και όχι με την ακριβή χρυσόσκονη των λαμπερών θεαμάτων) από τον Στέλιο Διαμαντά και την Αλεξία Χρυσοχοΐδου αντίστοιχα και προσεγμένους, λαλούντες φωτισμούς του Τάσου Παλαιορούτα.

         Τα παιδιά που παρακολούθησαν την παράσταση πήραν ιδέες και μηνύματα για να τα επεξεργαστούν δημιουργικά αργότερα. Γιατί αυτό είναι το θέμα, όχι μια δασκαλίστικη διδαχή ιδεών αλλά μια δημιουργική, συλλογική και προσωπική (άρα κριτική και δημοκρατική) επεξεργασία που θα δημιουργήσει όχι απαντήσεις αλλά ερωτήματα.

          Αν μια τέτοια παράσταση (υπάρχουν πολλές άλλες επίσης και θα μπορούσε να προκληθεί η δημιουργία νέων και μάλιστα με πρωτοβουλία του πολιτικού μας χώρου, του ΣΥΡΙΖΑ) αν, λοιπόν μια τέτοια παράσταση ως πυρήνας συνοδευτεί (και επεκταθεί σε μια χρονική συνέχεια) από δραστηριότητες των παιδιών, όπως ζωγραφική,  προβολές ταινιών, συζητήσεις, πράξεις αλληλεγγύης κτλ, θα κρατηθεί ζωντανό το ενδιαφέρον τους γύρω από τέτοια ζητήματα.  Θα αρχίσει να δημιουργείται ο σκεπτόμενος πολίτης και η δημοκρατική συνείδηση, η αποδοή της διαφορετικότητας, η ανάγκη της αλληλεγγύης. Σημαντικό είναι να  εμπλακεί παράλληλα η κοινωνία των ενηλίκων, δηλαδή αυτές οι δραστηριότητες των παιδιών να συνοδευτούν από ανεξάρτητα εργαστήρια  γονέων που θα μπορούν μετά να μεταφέρουν  το μήνυμα του αντιρατσισμού και της δημοκρατίας  οπλισμένοι  με επιχειρήματα και λόγους. Θα δημιουργηθούν έτσι εναλλακτικοί χώροι συνάντησης με άλλους γονείς ώστε να δυναμώσουν τα κοινωνικά πλέγματα αντίστασης. Τότε θα είχαμε σημαντικούς πυρήνες αντιφασισμού στις γειτονιές που θα εξαπλώνονταν χωρικά με ομόκεντρους κύκλους και κυρίως θα δυνάμωνε τις νέες γενιές για να αντισταθούν ουσιαστικά στο ναζισμό και τις παραφυάδες του.

ΕΠΟΧΗ, 9.6.2013

Advertisements