«Nα διδαχτούμε από την τεράστια εθνική μας κληρονομιά αλλά με το βλέμμα σε ένα μέλλον σεβασμού της διαφορετικότητας και αλληλεγγύης, σε μία παγκόσμια κοινωνία χωρίς εκμετάλλευση».

Αυτές τις μέρες παρουσιάζεται στο θέατρο «Σημείο» ένα ελληνικό έργο με θέμα την κρίση. Είναι η κωμωδία «Τραγέλαφος» των Ιωάννη Κουτεντάκη και Γεωργίας Αγγουριδάκη. Οι συγγραφείς «ανακατεύουν» αρχαίους θεούς, ήρωες και τον Καραγκιόζη για να μιλήσουν για την οικονομική και πολιτική κρίση, τις ευθύνες του πολιτικού συστήματος και της Ευρώπης και το ρόλο του πολίτη στην επίλυση της κρίσης. Η ομάδα που το παρουσιάζει, «το Θέατρο του Μαρτίου», έχει ιδρυθεί από τον σκηνοθέτη Θεόδωρο Εσπίριτου, που υπογράφει και τη σκηνοθεσία της παράστασης, δημιουργό με πολύχρονη και ενδιαφέρουσα δουλειά στο θέατρο αλλά και έμπειρο δάσκαλο.

IMG_2678Θεόδωρος Εσπίριτου

Κύριε Εσπίριτου, έχοντας παρακολουθήσει κάποιες παραστάσεις σας (ενδεικτικά αναφέρω το «1843» και τον «Ιαγουάρο»), νομίζω πως υπάρχει μια μέθοδος προσέγγισης του κειμένου και διδασκαλίας του ηθοποιού, που, αν δεν απατώμαι, στηρίζεται αρκετά στην εικαστικότητα. Θα θέλατε να μας παρουσιάσετε την μέθοδο αυτή;

 

Θεόδωρος Εσπίριτου: Στις πρώτες αναγνώσεις, η μελέτη επικεντρώνεται στον αφηγηματικό ιστό και έπειτα σε όλα εκείνα που «λέγονται» πίσω από το πρώτο επίπεδο της αφήγησης. Δίνω μεγάλη βαρύτητα στη δομή. Τροποποιώ τη δομή  εφόσον,  με αυτήν την παρέμβαση, το έργο γίνεται πιο λειτουργικό.

Κατά τη γνώμη μου, το πρώτο μέλημα του ηθοποιού είναι η δύναμη της εξιστόρησης και αμέσως μετά η «μετατόπιση» στον ρόλο, με βάση την αρχή των σωματικών δράσεων. Με απασχολεί υπερβολικά το θέμα της ολικής πρόσληψης του έργου τέχνης από το κοινό. Θεωρώ μία παράσταση πλήρη, όταν λειτουργεί αισθητικά, φιλοσοφικά, κοινωνικά και πολιτικά. Αν όλα αυτά δεν μεταφέρονται στο κοινό ή δεν το αγγίζουν, συνειδητά ή ασυνείδητα, θεωρώ πως απέτυχα και το έργο μου  παύει να με ενδιαφέρει.

Στο επίπεδο της εικόνας, για την επίτευξη ενός εικαστικού-γλυπτικού αποτελέσματος, χρησιμοποιώ μία αισθητική γραμμών και στροβίλων. Πιστεύω ότι η Αισθητική είναι η γενεσιουργός αιτία των πραγμάτων, ωστόσο δεν εννοώ τη γοητεία του περιτυλίγματος -όπως εσφαλμένα θα μπορούσε να εννοηθεί- αλλά το φαινόμενο «Αισθητική» που συνίσταται από ρυθμό, μέτρο, αρμονία, λόγο ύπαρξης και πρόθεση διαλεκτικής με όλα τα άλλα φαινόμενα του υλικού και άυλου κόσμου. Έχω την πεποίθηση ότι η αισθητική θα έπρεπε να είναι αιτία και συνέπεια των πάντων. Νομίζω ότι η αισθητική επανάσταση είναι η πρώτη επανάσταση που οφείλουμε στον εαυτό μας.

Με δεδομένο ότι φέτος ανεβάζετε ένα ελληνικό έργο, πώς βλέπετε το σύγχρονο ελληνικό θέατρο; Ποια είναι τα βασικά χαρακτηριστικά του και ποιες οι ελλείψεις του;

 

Θ. Ε. : Τα λίγα ελληνικά έργα τα οποία έχουν την τύχη να ανεβαίνουν στη σκηνή είναι κυρίως έργα ρεαλιστικού τύπου που πραγματεύονται κάποιο εγχώριο θέμα. Εκτός αυτών, υπάρχουν και εκείνα που διατρέχονται από μία φλέβα υπαρξισμού ή αναφέρονται σε παγκόσμια κοινωνικοπολιτικά ζητήματα. Τα έργα αυτά προσπαθούν να υιοθετήσουν έναν διαφορετικό τρόπο γραφής –πέρα από τον κατεστημένο ελληνικό τρόπο που αναπτύχθηκε κυρίως μετά τη δικτατορία- «συνομιλώντας» με τον Μπέκετ, τον Πίντερ, τον Χάινερ Μύλλερ, τον Μπέρνχαρντ ή τον Κολτές. Μπορώ, ωστόσο, να πω ότι διακρίνω στο έργο των νέων ελλήνων συγγραφέων κάποια εθνική αγωνία, κάποια ευαισθησία σε εγχώρια ζητήματα τα οποία παρεισφρέουν υποδόρια. Ζούμε πάντως σε μια παγκόσμια κοινωνία όπου τα στοιχεία αλληλεπιδρούν μεταβάλλοντας τον τρόπο σκέψης μας και συνεπώς τον τρόπο γραφής, υποκριτικής και σκηνοθεσίας. Επομένως, εκ πρώτης όψεως, δεν θα διέκρινα ως γενεσιουργό αιτία τόσο κάποιον εθνικό γνώμονα όσο τον φόβο της υστέρησης σε σχέση με το ευρωπαϊκό θέατρο. Έχω δει πολύ θέατρο στο εξωτερικό και μπορώ να πω ότι πολλές παραστάσεις ελλήνων δημιουργών είναι αντάξιες των ξένων. Ωστόσο, βασικά ελαττώματα του ελληνικού θεάτρου παραμένουν η μη ενδελεχής και εμπεριστατωμένη εργασία, η υπέρμετρη φιλοδοξία που καταλήγει σε σύγχυση, η έλλειψη οργάνωσης, η ακατέργαστη έμπνευση.

 TRAGELAFOS_2

Σκηνή από την παράσταση

Στον «Τραγέλαφο» οι συγγραφείς «δανείζονται» αρχαίους θεούς για να μιλήσουν για την κρίση (έστω και αν ως κωμωδία αλλοιώνουν χαρακτήρες και ιδιότητες, και χρησιμοποιούν την κωμική υπερβολή και το γκροτέσκο). Τον Καραγκιόζη επίσης. Δηλαδή η λύση απέναντι σε μια συνθλιπτική παγκοσμιοποίηση είναι η επιστροφή στην ελληνική κουλτούρα, στα εμβληματικά σύμβολα της ιστορίας μας, στο εθνικό στοιχείο;

 

Θ. Ε. : Αν με τον όρο «ελληνική κουλτούρα», εννοούμε την άμιλλα για ένα στεφάνι ελιάς, την αρχαία (και νεότερη) ελληνική γραμματεία, τη φιλοσοφική σκέψη, τον Ηράκλειτο, τον Πυθαγόρα, τον Πλάτωνα, τους τραγικούς, τη λυρική ποίηση, τον Σωκράτη, την έρευνα, τη διαλλεκτική κ.λ.π., σε συνδυασμό με τον εξοβελισμό του ραγιαδισμού και όλων αυτών των σκοταδιστικών στοιχείων τα οποία ταλαιπωρούν τη ζωή μας, τότε, ναι, η επιστροφή σ’ αυτά, θα ήταν πηγή αγωγής και έμπνευσης. Όσον αφορά στον όρο «εθνικό στοιχείο» νομίζω πως δεν είναι πλέον απολύτως ευκρινής, επειδή, σε παγκόσμιο επίπεδο, όλα τα στοιχεία (πολιτικά, πολιτισμικά, κοινωνικά, οικολογικά κ.λ.π.) αλληλεπιδρούν μεταξύ τους. Υπάρχει μία διαρκής ζύμωση και ιδίως σήμερα, στην κοινωνία της πληροφορίας. Πιστεύω πως πρέπει να διδαχτούμε από την τεράστια εθνική μας κληρονομιά αλλά με το βλέμμα στο μέλλον, σε ένα μέλλον σεβασμού της διαφορετικότητας, σε ένα μέλλον αλληλεγγύης, σε μία παγκόσμια κοινωνία χωρίς εκμετάλλευση.

Πιστεύω σε μία via negativa δηλαδή σε έναν αρνητικό δρόμο, σε έναν δρόμο αποτίναξης από πάνω μας των περιττών στοιχείων που έχουν κάνει τη ζωή μας κόλαση. Ζούμε σε μια εποχή ανακατατάξεων και σύγχυσης. Σήμερα, η τάση παλινδρόμησης και οι νοσταλγοί της φρίκης ορίζουν ένα μέρος της πραγματικότητας. Η παλινδρόμηση δεν είναι λύση επειδή «τα πάντα ρει» που σημαίνει πως κανείς δεν μπορεί να επιστρέψει στα τοπία του παρελθόντος που είναι αλλοιωμένα ή εξωραϊσμένα. Εξάλλου, το παρελθόν δεν κρύβει λύσεις, αλλά διδαχές. Οι αναρχικοί προ πολλών χρόνων φώναζαν υπέρ της κατάργησης των συνόρων. Τελικά, δεν θα καταργήσουν τα σύνορα οι αναρχικοί ή οι κομμουνιστές αλλά ο Big Brother και η καπιταλιστική παγκοσμιοποίηση λόγω των συμφερόντων τους.

Το θέατρο ασφυκτιά μέσα στην κρίση. Οικονομικά μιλώντας τουλάχιστον. Παρά την επίφαση μιας επίμονης άνθισης -σαν από κεκτημένη ταχύτητα της προηγούμενης δεκαετίας- οι μικροί εναλλακτικοί θίασοι και ομάδες που έκαναν τη διαφορά βρίσκονται σε πολύ δύσκολη θέση. Θα καταφέρει το θέατρο να επιβιώσει με την απαραίτητη πολυφωνία και πολυμορφία, κατά τη γνώμη σας, και πώς;

 

Θ.Ε.: Το Θέατρο δεν θα πεθάνει ποτέ. Και φυσικά δεν μιλάω για το καθεστωτικό θέατρο και το θέατρο των λακέδων κάθε εξουσίας το οποίο με αφήνει παγερά αδιάφορο. Μιλάω για τις μικρές ομάδες που καταδυναστεύονται όχι από τη στέρηση κάποιας επιχορήγησης (που μπορεί να μην είδαν ούτε στον ύπνο τους) όσο για τον τρόμο της υποχρεωτικής ασφάλισης στο ΙΚΑ που τους αντιμετωπίζει ως εργοδότες, για τον τρόμο κάποιας καταγγελίας από συνδικαλιστές με υπερβάλλοντα ζήλο. Είμαι πεπεισμένος ότι οι μικρές ομάδες, αγνοημένες και απαρνημένες από τους κρατικούς φορείς, θα συνεχίσουν να πραγματοποιούν τα όνειρά τους, ακόμα και με το τίποτα. Εξάλλου, πάντα οι καταπιεσμένοι και οι μειονότητες αλλάζουν τον κόσμο.

ΕΠΟΧΗ, 2.6.2013

Advertisements