«Η αλλαγή ξεκινάει από μέσα μας»

Ο Νίκος Διαμαντής μιλάει για την καινούρια θεατρική στέγη του,

την αναγκαιότητα να προωθηθεί η ελληνική δραματουργία

και τη νέα θεατρική δουλειά του «Σημείου»

 

Στη μικρή αλλά πολύ ζωηρή θεατρική γειτονιά πίσω από το Πάντειο, το κλείσιμο του «Απλού Θεάτρου» του Α. Αντύπα ήταν ένα μεγάλο πλήγμα. Δεν ήταν εύκολο  να περνάς και να βλέπεις τα φώτα σβηστά –σημάδι αλάθευτο πόσο η κρίση χτύπησε το θέατρο. Και ξαφνικά, το γειτονικό «Σημείο» μετακόμισε στο «Απλό», συνδέοντας δυο διαφορετικές παραδόσεις και ξαναδίνοντας ζωή και νέο όνομα στο θέατρο. Ο Νίκος Διαμαντής, η Ιωάννα Μακρή και η τακτική θεατρική παρέα τους φέτος ανέβασαν το σημαντικό έργο του Μπέργκμαν «Μέσα από το σπασμένο καθρέφτη», συνεχίζοντας μια μακριά πορεία δύσκολων επιλογών, έργα που ανατέμουν την ανθρώπινη ψυχή, και τα οποία προσεγγίζουν με προσοχή και τόλμη, ακτινογραφώντας τα πάθη και τις εντάσεις των ανθρώπινων σχέσεων σε ακραίες καταστάσεις. Στο νέο τους θέατρο, ο Ν. Διαμαντής ονειρεύεται να δημιουργήσει ένα φιλόξενο χώρο για άλλα θεατρικά σχήματα που μοιράζονται το ίδιο αξιακό σύστημα με το «Σημείο» και να δώσει βήμα στην ελληνική δραματουργία, προκαλώντας ακόμη αν είναι δυνατό την συγγραφή νέων έργων με σύγχρονη θεματολογία και γραφή.

Στην ίδια γειτονιά, λίγα μέτρα παραπέρα, στο πρώην Απλό Θέατρο του Αντώνη Αντύπα. Πώς αισθάνεστε με αυτήν την αλλαγή;

Νίκος Διαμαντής (Ν.Δ.): Κάπως αμήχανα, ομολογώ. Δεν ήρθαμε για να κάνουμε μια παράσταση  και να φύγουμε. Αναζητούμε το θεατρικό μας βηματισμό. Τη συνέχεια και το νέο. Το «Απλό Θέατρο» είναι ένα θεατρικό στολίδι, που έφτιαξε με μεράκι και πολλή δουλειά ο Αντώνης Αντύπας,  και θέλω και με αυτήν την ευκαιρία να τον ευχαριστήσω ξανά, όπως και την Ελένη Καραΐνδρου, για την κίνηση που έκαναν να μας καλέσουν εδώ, κάτι που δείχνει το χαρακτήρα τους και την αλληλεγγύη τους. Έχουμε ανεβάσει ένα έργο που μας αρέσει πολύ και το δουλέψαμε με όλη μας την ψυχή. Θέλουμε το «Σημείο» να διευρύνει τις δραστηριότητές του, να συνεργαστούμε με ανθρώπους που μοιραζόμαστε μαζί τους κοινές αξίες, έχουμε μια κοινή ματιά για το θέατρο. Φαντάζομαι ένα θεατρικό πλέγμα μέσα στο οποίο θα δημιουργηθεί ένας διάλογος με ανθρώπους διαφορετικούς από μας, που δουλεύουν διαφορετικά θεατρικά είδη…  Μια κυψέλη , μια καινοτόμα πλατφόρμα ιδεών που θα πραγματώνει διαρκώς αυτό που πρεσβεύει από πάντα το «Σημείο», ένα θέατρο ουσίας.

Θα θέλατε να εξηγήσετε λίγο τι εννοείτε με αυτό τον χαρακτηρισμό;

Ναι, στο «Σημείο»,  στα 27 χρόνια ζωής του,  δημιουργήσαμε ένα θέατρο ποιητικό, που έχει στο κέντρο του το κείμενο, όμως ψάχνει την ποίηση όχι μόνο στο λόγο αλλά

και στις θεατρικές συμπεριφορές, τα συμβάντα, τις θεατρικές χειρονομίες και  πράξεις. Ψάχνουμε το βάθος της ανθρώπινης ψυχής, τις συγκρούσεις, τα πάθη, την κάθαρση…

Μιλήσατε προηγουμένως για μια κοινότητα, μια κυψέλη… Τι έχετε ακριβώς στο νου;

Ν.Δ : Το θέατρο διαθέτει δυο σκηνές. Μπορούμε να καλέσουμε σε θεατρικές συνομιλίες δημιουργούς διαφορετικών ειδών και ηλικιών, να τους δοθεί ο χώρος να δουλέψουν απερίσπαστα και ουσιαστικά. Ο δεύτερος άξονας που με ενδιαφέρει είναι το ελληνικό έργο.

Θυμάμαι ότι σε παλιότερη κουβέντα μας, μου είχατε πει ότι δεν σας αρέσει να ξεχωρίζετε το ελληνικό έργο από την παγκόσμια δραματουργία, με την έννοια ότι θα επιλέγατε ένα ελληνικό έργο με τα ίδια κριτήρια που θα επιλέγατε ένα ξένο. Αλλάξατε γνώμη;

Ν.Δ :Όχι, καθόλου. Το αντίθετο. Εννοώ όμως ότι επιθυμώ να δώσω ένα θεατρικό βήμα που θα μπορούσε να γίνει και ένα κύτταρο ελληνικής θεατρικής  γραφής. Είναι μια ιδέα που έχω έντονα στο νου από τν εποχή που ήμουν στο ΚΘΒΕ: ένα θέατρο που, ανάμεσα στ’ άλλα,  θα γίνει εργαστήριθεατρικής γραφής, από το οποίο θα παραχθούν ουσιαστικά κείμενα, με σύγχρονα θέματα και ζωντανή γραφή.

Αναφέρεστε εμμέσως στο φαινόμενο της υποκατάστασης του θεατρικού έργου από δραματοποιημένα αφηγηματικά ή άλλα κείμενα, που τα τελευταία χρόνια κατακλύζουν τις ελληνικές  αλλά και τις ευρωπαϊκές σκηνές;

Ν.Δ :Γνωρίζουμε πολύ καλά τα προβλήματα της ελληνικής δραματουργίας… Σε μια εποχή κρίσης που σε ωθεί να ξανακοιτάξεις τα πράγματα και να φτάσεις στο βάθος, να ερευνήσεις τα όρια των καταστάσεων, να αφουγκραστείς την παλλόμενη καρδιά της κοινωνίας, να είσαι  έτοιμος για νέα και μεγάλα πράγματα, η ελληνική δραματουργία δεν έχει βήμα. Δεν θεωρώ ότι αυτά είναι εύκολα πράγματα και γίνονται απ’ τη μια στιγμή στην άλλη. Όμως πιστεύω πως τούτη την ακραία στιγμή για τη χώρα μας που υποφέρει όχι μόνο οικονομικά αλλά και ηθικά, που επαναπροσδιορίζει το αξιακό της σύστημα, που ο κοινωνικός ιστός διαλύεται βίαια, τούτη τη στιγμή είναι χρέος των καλλιτεχνών, του θεάτρου εν προκειμένω, να προσπαθήσουν να προσφέρουν ό,τι και όσο περισσότερο μπορούν, οράματα και τρόπους εξόδου. Δουλεύουμε μόνοι μας. Το ελληνικό κράτος είναι μακριά. Αφού οι κρατικές σκηνές δεν λειτουργούν με τέτοιο τρόπο που να προωθήσουν το σύγχρονο ελληνικό έργο,  τον ρόλο πρέπει να τον αναλάβουν άλλες σκηνές. Θα κάνουμε λάθη και θα μάθουμε από τα λάθη μας…

Τι λείπει από το ελληνικό θέατρο;

Ν.Δ :Πρέπει να ξαναδούμε πολύ σοβαρά την εκπαίδευση. Την πανεπιστημιακή σχολή των παραστατικών τεχνών, τις δραματικές σχολές. Η εκπαίδευση θα δημιουργούσε ένα κανόνα θεατρικής τέχνης, όπως βρίσκουμε σε άλλες τέχνες, π.χ. ζωγραφική, να έχουμε μια ομαλή διαδοχή γενεών, να έχουμε δημιουργική ώσμωση. Το δεύτερο είναι η αποκέντρωση. Πρέπει να δοθούν πραγματικά κίνητρα ώστε οι δημιουργοί όλων των ηλικιών και όλων των ρευμάτων να κινηθούν σε ολόκληρη την Ελλάδα. Κλειδί σε όλα είναι η αξιοκρατία. Το έλλειμμά της είναι σε όλους τους τομείς τόσο οδυνηρά ορατό.

Φέτος ανεβάσατε το έργο του Μπέργκμαν «Μέσα από το σπασμένο καθρέφτη», που είναι η βάση για το σενάριο της ομότιτλης ταινίας του. Παρατηρώ ότι δίπλα στο πολιτικό έργο που βλέπουμε σε πολλές σκηνές, κάτι ευεξήγητο με βάση τη συγκυρία, αρκετοί σκηνοθέτες στρέφεστε στο ψυχολογικό έργο, σε έργα με ακραίες συγκρούσεις και συναισθήματα…

Ν.Δ :Σε τέτοιες ακριβώς στιγμές στρεφόμαστε στον εσωτερικό μας κόσμο. Η αλλαγή ξεκινάει από μέσα μας. Η κρίση αγγίζει τα μύχια της ανθρώπινης ψυχής. Εκεί πρέπει να στοχεύσουμε οι καλλιτέχνες, στην ουσία του ανθρώπου, στην ψυχή του που έχει σαρωθεί και ζητά απελπισμένα παρηγοριά και αλληλεγγύη. Μας πνίγουν τα προβλήματα –αισθηματικά, οικογενειακά, επαγγελματικά- και μας δημιουργούν εντάσεις και κρίσεις, επειγόμαστε να βρούμε λύσεις. Γι’ αυτό διαλέξαμε  ένα έργο που μιλάει για σχέσεις, για το Θεό και την αγάπη. Το σύμπαν που περιγράφει είναι διαλυμένο και εμφανίζονται τέσσερα πλάσματα που, απομονωμένα σ’ ένα σιωπηλό νησί  όπου ακούγεται μόνο ο ήχος ενός φάρου, πρέπει να αντιμετωπίσουν γυμνά την αλήθεια της ψυχής τους. Τα ερωτήματα που τίθενται μέσα στο έργο και η αλλαγή που συμβαίνει στο τέλος, μας έφερε αντιμέτωπους με τους εαυτούς μας. Στήσαμε ένα χειρουργικό τραπέζι και κάναμε ανατομία ψυχών. Γι’ αυτό χρειάστηκε να ψάξουμε πολύ μέσα μας και να δουλέψουμε με τους εαυτούς μας.

Δεν φοβηθήκατε τον Μπέργκμαν; Μια τόσο γνωστή και σημαντική ταινία δεν δημιουργεί ένα όριο σύγκρισης αναπόφευκτα;

Ν.Δ :Αν φοβήθηκα… Φυσικά, πάρα πολύ… Ο ρόλος που κάνω είναι ο ίδιοςο Μπέργκμαν με τα ερωτήματά του. Όμως θεωρώ ότι το ρίσκο αξίζει στην τέχνη, μόνο ρισκάροντας δημιουργείς.  Στο «Σημείο» έχουμε ρισκάρει πολύ από τον πρώτο χρόνο της δουλειάς μας. Το πρώτο μας έργο ήταν το «Λίκνισμα» του Μπέκετ, ακολούθησαν δύσκολες επιλογές Χάινρι Μύλλερ, Τσούκο, Κλωντέλ… Το ρίσκο σε κάνει να ανεβάζεις τον πήχυ.Δουλειά του καλλιτέχνη είναι να πορεύεται ακούγοντας την εσωτερική φωνή του και να ακουμπάει το σύμπαν. Αυτή είναι η δουλειά μας. Δεν βγάζουμε χρήματα, δεν κυνηγάμε τη δόξα, ακολουθούμε την εσωτερική φωνή μας και συνεχίζουμε. Αυτή η αστάθεια, ο φόβος η διάλυση του ιστού της χώρας μας πρέπει να μας βοηθήσει να ανακαλύψουμε τα ουσιαστικά πράγματα μέσα μας, η Ελλάδα είχε μια παράδοση ασκητικής τέχνης, είναι κάτι στο οποίο μπορούμε να στηριχτούμε και να βοηθηθούμε για το μέλλον μας….

Διακρίνω τελικά ένα τόνο αισιοδοξίας;

Ν.Δ :Είμαι αισιόδοξος γιατί βλέπω το σπαρτάρισμα στις ψυχές των νέων. Έχουν να δώσουν πολλά οι νέοι κι όσοι τους κατηγορούν για απάθεια, δεν καταλαβαίνουν τη νέα γενιά.

Από το σημείωμα του σκηνοθέτη

Τέσσερις ηθοποιοί, αυτό μόνο, ένα κατάξερο νησί, μουντός ουρανός, σκοτάδι, ασκητισμός της εικόνας: ιδού το τοπίο του Μέσα από το Σπασμένο Καθρέφτη.

Η Σουίτα νο.2 για τσέλο του Μπαχ κάνει ένα θαμπό πλάνο της ακίνητης θάλασσας να φαντάζει ιερό. Ή μήπως είναι ο νους που καταρρέει; Το τοπίο σταδιακά καθορίζεται, βρισκόμαστε στη Βαλτική, τέσσερις φιγούρες αναδύονται μέσα από τα νερά, οι φωνές τους αρχικά ένας ενιαίος ήχος που δε διακρίνεται τι λέει, τι εννοεί. Η φωνή έχει ενοποιηθεί με τον μακρινό ορίζοντα, μια γραμμή που συγκρατεί το σύμπαν από το χάος, μια γραμμή που εκτείνεται πέρα από τα όρια του βλέμματος. Γυμνό φως και φυγόκεντρες εικόνες – οι λέξεις αυτού του κόσμου. Βρισκόμαστε στην περιοχή του θεάματος, την πιο απομακρυσμένη από το θέαμα.

Και το φως δεν αφήνει τίποτα να κρυφτεί. Οι στυλοβάτες του δυτικού πολιτισμού, ο Μπαχ και ο Απόστολος Παύλος παλεύουν με τη θεωρία της εξέλιξης, με τέσσερα ζώα που βγαίνουν μέσα από τα νερά για να συγκατοικήσουν τη γη – ο νους που πασχίζει να βγάλει νόημα από στον ιμπρεσιονισμό της ύπαρξής του, η αρχετυπική και στερεότυπη αίσθηση της ευάλωτης θέσης του ανθρώπου στο σύμπαν.

Ταυτότητα της παράστασης:

Σκηνοθεσία: Ιωάννα  Μακρή – Νίκος Διαμαντής

Μετάφραση:  Αντώνης  Γαλέος

Σκηνικά-κοστούμια :  Κατερίνα Παπαγεωργίου

Μουσική:  Λευτέρης  Βολάνης ,  Χαράλαμπος Θεοχάρης

Φωτισμοί:  Κατερίνα  Παπαδάκου 

Παίζουν οι:

 Σταύρος  Γιαννακόπουλος

 Νίκος  Διαμαντής

 Ελένη  Ζαραφίδου

 Αυγουστίνος  Ρεμούνδος

ΕΠΟΧΗ, 11.11.2012

 

 

Advertisements